بررسی تطبیقی الگوهای توسعه برون‌زا و پیشرفت درون‌زا
از کتاب «توسعه از کدام مسیر» رونمایی شد.
همزمان با نقض عهد ایالات متحده آمریکا در توافق هسته‌ای و در حاشیه نشست تخصصی «پیشرفت منهای برجام» از کتاب «توسعه از کدام مسیر» با موضوع بررسی تطبیقی الگوهای توسعه برون‌زا و پیشرفت درون‌زا رونمایی شد.
این کتاب که از مجموعه کتاب های اندیشنامه پیشرفت و حاصل تلاش جمعی از پژوهشگران اندیشکده برهان است در 270 صفحه و در 6 فصل، از سوی انتشارات دیدمان به زیور طبع آراسته گردیده است.
«چالش‌های توسعه‌گرایی در تضارب نظریات غربی»، «تجربه ونتایج الگوهای توسعه در جهان»، «تجربه تاریخی توسعه‌گرایی در عصر قاجار و پهلوی»، «پیشرفت در منظومه فکری امامین انقلاب اسلامی»، «اجزا وابعاد پیشرفت درونزا» و «چالش های تحقق الگوی پیشرفت بومی درونزا در ایران» عناوین فصل های 6 گانه این کتاب هستند.
 
در بخشی از مقدمه این کتاب می خوانیم: « مسئله پیشرفت از جمله مسائل با پیشینه نسبتاً طولانی در کشور ما بوده و پس از انقلاب اسلامی نیز از جمله مهم‌ترین چالش‌های نظری و کارکردی میان نخبگان و تصمیم‌گیران جامعه بوده است. تعالی‌جویی و تلاش در جهت حرکت به سمت جلو، در نهاد فطری انسان نهادینه ‌شده است و در دوران معاصر با تکیه هر چه بیشتر بر دانش و تفکر، این امر بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. در این زمان، از تک‌تک آحاد بشریت گرفته تا مجموعه جامعه انسانی، مقوله «پیشرفت» را برای خود هدفی اساسی دانسته و چنین گمان می‌رود که گام برنداشتن یک جامعه در جهت پیشرفت به ‌منزله مرگ تدریجی و نابودی آن جامعه خواهد بود. پیشرفت از مفاهیمی است که هر جامعه‌ای بر اساس مبانی معرفتی، فلسفی و اخلاقی خود برداشت خاصی از آن دارد. در فرآیند پیشرفت و تکامل و هدف‌گذاری و تعیین مقصد برای آن، جهان‌بینی حاکم بر جامعه نقش بسزایی دارد. اگر جامعه‌ای دارای بینش مادی باشد، اهداف زندگی را محدود به جنبه‌های مادی می‌داند و گزینش خود را در همین راستا انجام می‌دهد و پیشرفت را حرکتی در جهت اهداف خود تعریف می‌کند. در این نگاه، هر چیزی که محدودیت مادی ایجاد نماید و برای امیال و خواسته‌های مادی مانع محسوب شود، ضدتوسعه قلمداد می‌شود.
 
کاربرد واژه توسعه توسط اندیشمندان و سیاست‌مداران غربی با بار ارزشی و ارزش‌گذاری شخصی همراه است. غرب با تقسیم‌بندی جهان به توسعه‌یافته، درحال‌توسعه و توسعه‌نیافته این مفهوم را القا می‌کند که کشوری توسعه‌یافته به شمار می‌رود که دارای فرهنگ، آداب، رفتار و جهت‌گیری سیاسی با مختصات غربی باشد. درحال‌توسعه یعنی کشوری که در حال غربی شدن است و توسعه‌نیافته یعنی کشوری که در مسیر غربی شدن قرار ندارد. ملاک این تقسیم‌بندی نه برخورداری از دانش و فناوری پیشرفته، بلکه برخورداری از فرهنگ و ارزش‌های غربی و حرکت در مسیر کسب آن‌ها است. در این راستا، ایده توأم بودن فرهنگ و فنّاوری را مطرح نمودند. مدعای این ایده این بود که یا باید فنّاوری را با فرهنگ پذیرفت یا هر دو را رد کرد و چون فنّاوری از غرب می‌آید، باید فرهنگ هم از غرب بیاید.
 
پیشرفت در اندیشه و نظام معنایی اسلام معنای خاص دارد و در چالش با توسعه غربی است. واژه توسعه، که در جهان سیاست به‌کاربرده می‌شود، برگرفته‌شده از فرهنگ غرب است و با نگاه تک‌بعدی به رشد جامعه، فقط رشد مادی آن را مد نظر قرار می‌دهد. در جهان معاصر، هویت و شخصیت حقیقی جوامع اسلامی در پرتو فرهنگ و ایدئولوژی آسمانی‌شان رقم می‌خورد. بدین معنا که اگر جهان غرب با ابتنا بر انسان‌محوری با فرهنگ مادی و فنّاوری پیشرفته‌اش شناخته می‌شود؛ جهان اسلام با ابتنا بر خدامحوری با معنویت، انسانیت و اخلاق و با فلسفه، حکمت و ایدئولوژی متافیزیکی‌اش هویت می‌یابد. اندیشه اسلامی، پیشرفت و تکامل را یکی از ابعاد وجودی انسان تلقی می‌نماید و هر روزِ انسان را بهتر از روز قبل می‌خواهد؛ البته این پیشرفت و ترقّی باید در چارچوب اصول، احکام و ارزش‌های دینی خود تحقق یابد، چرا که اساساً سعادت حقیقی این جهانی انسان، علاوه بر سعادت اخروی، از همین راه حاصل شدنی است. پیشرفت در نظام معرفتی اسلام، عبارت است از حرکت تصاعدی و رو به کمال انسان که تمام ابعاد وجودی او را در بر دارد و به‌طور متوازن و متناسب انجام می‌گیرد.
 
با همین رویکرد در نگاه اجتماعی و کلان نیز می‌توان پیشرفت یک کشور و جامعه را تبیین کرد. پیشرفت جامعه اسلامی، تعالی و تکامل معنوی و مادی در نهایت حاکم شدن حیات طیبه اسلامی در آن است.  نکته قابل‌تأمل آن است که رویکرد و جهت‌گیری‌های کلان انقلاب اسلامی در مسیری مغایر با منافع قدرت‌های حاکم بر نظام بین‌الملل تعریف‌شده است و اصولاً نظام اسلامی یکی از کارویژه‌های خود را برهم زدن نظام ابرسرمایه سالاری سلطه‌گر می‌داند. طبیعی است که در چنین شرایطی نیروهای قدرت‌های خارجی به‌عنوان نیروی تضعیف‌کننده و معارض مسیر پیشرفت‌طلبی ملت ایران تلقی می‌گردند.
 
فراتر از این نکته می‌توان به مسئله‌ای جدی‌تر در تاریخ تحولات جهانی اشاره کرد و آن اینکه اصولاً قدرت‌های جریان استعماری و استعمار فرانو مسیر اقتدارافزایی جهانی خود را در شکل‌دهی هرچه بیشتر به یک نظم «سلطه‌پذیرانه» دنبال می‌کنند. کاهش قدرت‌های ملی و کمرنگ شدن مرزهای سیاسی و جغرافیایی در نهایت نظامی را شکل خواهد داد که صاحبان قدرت‌های فراملی و ابرسرمایه‌داری امکان تسلط بیشتر بر کانون‌های حساس و راهبردی جهان را خواهند یافت. در چنین شرایطی دولت و ملتی که به دنبال برهم زدن این نظم «سلطه‌گر و سلطه‌پذیر» یا حاکمیت نظام سلسله مراتبی کدخداباورانه باشد، مانع تحقق این مسیر تلقی شده و از هیچ تلاشی برای شکست آن ملت و دولت فروگذار نخواهد کرد. راز حقیقی مخالفت ۴۰ ساله نظام سلطه با ملت ایران نیز در همین مسئله نهفته است.
راهبرد اساسی نظام سلطه طی این سال‌ها، مهار و مقابله با نظام اسلامی بوده است و همین راهبرد شکل‌دهنده به رویکردها، تاکتیک‌ها و اقدامات ایالات‌متحده امریکا و غرب علیه جمهوری اسلامی ایران بوده است.  در اینجا جای این پرسش اساسی هست که در مقابل این نیروی متخاصم خارجی –که از امکانات و توانمندی‌های قابل‌توجهی نیز برخوردار است- برای تحقق آرمان نظام اسلامی و پیشرفت همه‌جانبه مادی و معنوی چه باید کرد؟ اهمیت این پرسش ازآن‌رو است که تأمین منابع لازم اعم از مادی، مالی، لجستیکی، دانشی و فناورانه و … بسیاری را به این نتیجه می‌رساند که پیشرفت و توسعه نیازمند حمایت‌های بیرونی و حل و هضم شدن در مسیر توسعه نظام بین‌الملل است و حال ‌آنکه در این موضوع مغایرتی کاملاً آشکار با اهداف و آرمان‌های نظام اسلامی مشاهده می‌گردد. جریان غرب‌گرا با طرح دوگانه غیرواقعی «حفظ محوری- بسط محوری» و تقابل نمایی میان منافع ملی و رویکرد انقلابی می‌کوشد، مسیر پیشرفت را در تضاد با حفظ و تأکید ارزش‌های انقلاب تعریف کرده و با تعریف راهبرد «امنیت ملی» بر این اساس توسعه وابسته را یگانه راه تعالی جامعه ایرانی معرفی کند.
 
حال‌آنکه راه پیشرفت کشور را نباید در نفی استقلال و وابسته‌سازی جستجو کرد. بر مبنای منظومه راهبردی و گفتمان امامین انقلاب اسلامی، پیشرفت جز در مسیر درون‌زا و با تکیه ‌بر ظرفیت‌های داخلی تحقق نخواهد یافت.»

 

 

توسعه از کدام مسیر
خرید کتاب

 

کد مطلب: 10952  |  تاريخ: ۱۳۹۷/۵/۲۱  |  ساعت: ۸ : ۵۹

نظرات ارسال شده
سفير فيلم
تبيين
پايگاه رصد انديشه‏هاي استرات‍‍ژيك
پايگاه هسته‏اي ايران