تبیین بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار با مجلس خبرگان (1)
الگوی مقاومت برای نظام اسلامی
رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با اعضای محترم مجلس خبرگان ضمن مقایسه‌ای میان شرایط امروز کشور و صدر اسلام توجّه مردم و نخبگان را به درک شرایط و وضعیّت خاص هر دوره از نظام اسلام فراخوانده و در ضمن تشبیه وضعیّت فعلی نظام جمهوری اسلامی به نظام اسلامی نوپای رسول خدا (ص) در مدینه، غفلت از شرایط هر زمان را سبب وارد آمدن آسیب به کشور دانستند.
گروه سیاسی اندیشکده برهان / مرتضی خانجانی
ایشان در بیان مشابهت‌های شرایط روز جامعه با دوران صدر اسلام می‌فرمایند:
«در صدر اسلام هم قضیّه همین‌جور بوده است. در آنجا هم اقتضائات گوناگون و شرایط گوناگون، وظایف گوناگونی به وجود می‌آورده. یک روز خدای متعال می‌فرماید ...باید با ده برابر بجنگند، یک روز با دو برابر باید بجنگند. در حکمت الهی بلاشک قصوری وجود ندارد، خب معلوم است، این مربوط به شرایط است... این اختلاف شرایط، اختلاف احکام و اختلاف تکالیف را پیش می‌آورد. یک روز، بدر است و حرکت آن‌چنانی یا فتح مکّه است و مانند اینها، یک روز هم ... در روز حُنین است. در هرجایی یک شرایطی وجود دارد، باید برطبق آن شرایط عمل کرد. خب، اگر از شرایط غفلت شد، ضرر می‌کنیم؛ چه مردم شرایط را ندانند، چه نخبگان به شرایط توجّه نداشته باشند. بخصوص اگر چنانچه نخبگان از اوضاع و شرایط و وضعیّت موجود و جایگاهی که نظام قرار دارد غفلت بکنند، ضربه خواهیم خورد.»
در تبیین اجمالی فرمایشات معظم له در دو یادداشت، اشاره‌ای کوتاه به برخی موانع و مشکلات مسلمین در صدر اسلام خواهد شد:
از روزی که پیامبر اسلام (ص) بنای بر رسالت و ایجاد جامعه‌ی اسلامی داشتند، همواره مورد تهدید و هجوم نیروهای پیرامونی ضدّ خود قرار گرفتند. در هیچ مرحله‌ای از اعلان رسالت تا مسئله‌ی جانشینی، نهال نوپای اسلام از تحت فشار و صدمات دشمن خارج نبوده و پس‌ازآن نیز همواره خطّ اسلام راستین و اصیل با خطرات و مشکلات بسیاری مواجه بوده است. مشکلات و مصائبی که پیامبر اسلام در راه رسالت متحمّل شده است می‌تواند الگویی برای هر مسلمانی در راه مقاومت در برابر کفر و استکبار باشد.در جدول ذیل برخی از مشکلات پیامبر در مکّه به‌صورت اجمال آمده است:
 
 
(1)     مجلسی، بحارالأنوار، دارالاحیاء التراث، ج15، ص 90؛ ج108، ص 203
(2)     کلینی، الکافی، انتشارات مکتب اسلامی، 1388 ق، ج8، ص 300
(3)     محمد بن سعد بن منیع، طبقات الکبری، طبع دار الصاد، ج 4، ص 223
(4)     منظور مهاجرت برخی مسلمین به حبشه و هجرت پیامبر گرامی اسلام از مکّه به مدینه است.
پس از آن که رسول خدا از مکّه به مدینه هجرت فرمودند و نظام اسلامی را در ابعاد یک حکومت ایجاد کردند، جبهه‌ی کفر و استکبار در محاسبات خود متوجّه شدند که برای بقای سلطه‌ی خود باید از هر راه ممکن با رسول خدا (ص) مقابله نباید. از این رو تنها در مدت 8 سال از سال دوم تا نهم هجری، حداقل بیش از 60 جنگ بر نظام اسلامی تحمیل شده است.[1]
 
پس‌ازآن که رسول خدا از مکّه به مدینه هجرت فرمودند و نظام اسلامی را در ابعاد یک حکومت ایجاد کردند، جبهه‌ی کفر و استکبار در محاسبات خود متوجّه شدند که برای بقای سلطه‌ی خود باید از هر راه ممکن با رسول خدا (ص) مقابله نباید. از این رو تنها در مدت 8 سال از سال دوم تا نهم هجری، حداقل بیش از 60 جنگ بر نظام اسلامی تحمیل شده است
 
مقاومت و ایستادگی مسلمانان در این مدت در برهه‌های بسیاری با پیروزی و نصرت الهی همراه بوده و در برخی موارد نیز به دلیل سستی یا دنیازدگی و یا عدم اتیان اوامر رسول خدا (ص) کار به نتیجه‌ی مطلوب ختم نشده است. در این میان در برخی از برهه‌ها هر مسلمان می‌بایست در برابر ده کافر قرار می‌گرفت! آیه‌ی ذیل در همین رابطه نازل شده است:
«یا أَیهَا النَّبِی حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْقِتَالِ إِنْ یکنْ مِنْکمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ یغْلِبُوا مِائَتَینِ وَإِنْ یکنْ مِنْکمْ مِائَةٌ یغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِینَ کفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا یفْقَهُونَ»[2] (ای پیامبر! مؤمنان را به جنگ (با دشمن) تشویق کن! هرگاه بیست نفر با استقامت از شما باشند، بر دویست نفر غلبه می‌کنند؛ و اگر صد نفر باشند، بر هزار نفر از کسانی که کافر شدند، پیروز می‌گردند؛ چراکه آنها گروهی هستند که نمی‌فهمند!)
امام صادق (ع) در توضیح این آیه می‌فرمایند: «در آغاز کار، یک مؤمن مأمور بود که با ده مشرک جهاد کند و حقّ فرار و پشت کردن نداشت»[3] در واقع این آیه، موازنه‌ی قوا را در عدد نفی می‌کند و به روحیه، ایمان و صبر تکیه می‌کند و برای اینکه گمان نشود پیروزی بیست نفر بر دویست نفر مبالغه است، تکرار می‌کند که صد نفر بر هزار نفر چیره می‌شوند، به شرط آنکه مؤمن و صابر باشند.
 
در جنگ‌های صدر اسلام، هرگز موازنه‌ی آماری بین مؤمنان و کفّار نبوده است. در جنگ بدر، 313 نفر در برابر هزار نفر، در احد، 700 مسلمان در مقابل 3000 کافر، در جنگ خندق، سه هزار نفر در برابر ده هزار نفر و در جنگ موته، ده هزار مسلمان در مقابل صد هزار نفر از کفّار قرار داشتند
 
در جنگ‌های صدر اسلام، هرگز موازنه‌ی آماری بین مؤمنان و کفّار نبوده است. در جنگ بدر، 313 نفر در برابر هزار نفر، در احد، 700 مسلمان در مقابل 3000 کافر، در جنگ خندق، سه هزار نفر در برابر ده هزار نفر و در جنگ موته، ده هزار مسلمان در مقابل صد هزار نفر از کفّار قرار داشتند.[4]
پس از این دستور الهی که نشان از قدرت بی منتهای ایمان برای غلبه بر مشکلات دارد، پس از مدّتی طولانی آیه 66 انفال نازل شده و بیان می‌کند که به دلیل وجود ضعف و سستی در برخی مسلمین این دستور تخفیف داده شده است:
» الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْکمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِیکمْ ضَعْفًا فَإِنْ یکنْ مِنْکمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ یغْلِبُوا مِائَتَینِ وَإِنْ یکنْ مِنْکمْ أَلْفٌ یغْلِبُوا أَلْفَینِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِینَ»[5] (هم اکنون خداوند به شما تخفیف داد، و دانست که در شما ضعفی است؛ بنابراین، هرگاه یکصد نفر با استقامت از شما باشند، بر دویست نفر پیروز می‌شوند؛ و اگر یکهزار نفر باشند، بر دو هزار نفر به فرمان خدا غلبه خواهند کرد! و خدا با صابران است!)
یعنی هنگامی که مسلمانان گرفتار ضعف و سستی شوند و در میان آنها افراد تازه کار و ناآزموده و ساخته نشده، بوده باشند مقیاس سنجش همان نسبت دو برابر است، ولی به هنگامی که افراد ساخته شده و ورزیده و قوی الایمان همانند بسیاری از رزمندگان بدر بوده باشند این نسبت تا ده برابر ترقی می‌کند.[6] شاهد بر این مدعی آن است که علت این دستور،  غلبه جهل کفار به مبدء و معاد و علم و اعتقاد مسلمانان است که امیدوار به اجر آخرت هستند و مؤید به تأیید الهی؛ بنابراین از شهادت نمی‌ترسند. بر خلاف کفار که فقط به هوای نفس می‌جنگند و از فهم این معانی و کمک غیبی محرومند.[7]
نکته‌ی بسیار مهم در این آیه این است که آنچه سبب تخفیف حکم الهی در مقابله با کفّار شده است یعنی همان عامل رخوت و سستی، از «درون» جامعه‌ی اسلامی به وجود آمده است. تعبیر آیه‌ی شریفه به « أَنَّ فِیکمْ ضَعْفًا» حکایت از نقش عامل درونی در کاهش توان مقاومت در مواجهه با دشمن
 خارجی دارد. از همین رو رسول مکرم اسلام در نبرد هوازن از حقیقتی پرده برداشتند که اخبار از نصرت دائمی اسلام در برابر کفر دارد:
«الْإِسْلَامُ یعْلُو وَ لَا یعْلَی عَلَیهِ وَ الْکفَّارُ بِمَنْزِلَةِ الْمَوْتَی لَا یحْجُبُونَ وَ لَا یرِثُونَ»[8] (اسلام از همه بالاتر است و هیچ چیز بر آن برتری نمی‌یابد و کفار به مانند میتی هستند که می‌توانند حاجب از ارث باشند و نه ارث ببرند. (کنایه از عدم تأثیر کفّار بر اسلام)
از این رو با وجود همه‌ی مشقّات و سختی، به دلیل خبر قطعی پیامبر اسلام (ص)، اسلام هرگز در مقابل ضدّ اسلام شکست نخواهد خورد. البته آنچه می‌تواند موجب ضعف یا شکست اسلام در برخی مقاطع خاص شود همانا عوامل درونی در جامعه اسلامی یا تحریف و نقص عمل به دستورات اسلام است.
نکته‌ی قابل توجه در این میان توجّه به شرایطی است که در ادوار مختلف برای نظام نوپای اسلام به وجود می‌آمد. در برهه‌ای از جنگ بدر سپاه 313 نفره ی اسلام در مقابل سپاهی سه برابر از کفّار قرار گرفتند و به جهت مقاومت و استحکام درونی و ایمان مسلمین به پیروزی دست یافتند. در جنگ بدر با همین نسبت تعداد هرچند در ابتدا سپاه کفر هزیمت شدّ امّا به دلیل دنیا طلبی برخی و پایین بودن سطح ولایت پذیری عدّه‌ای، سپاه اسلام جنگ بُرده را واگذار نمود.
 
در جنگ احزاب با وجود صف آرایی دشمن در پشت دروازه‌های مدینه و خیانت همپیمانان نظام اسلامی در همراهی پیامبر (ص) و همچنین وجود منافقان بسیاری که با القای یأس و ناامیدی سعی در شکست اسلام در این نبرد داشتند، به دلیل رشادت‌های علی بن ابیطالب (ع) و ایستادگی عموم مسلمین، با امداد و نصرت الهی، مشرکان بدون هیچ نتیجه شکست خورده و بسیاری از دارایی‌های خود را از دست داده و به مکّه بازگشتند.
 
پس از این دو جنگ، در سال پنجم هجری، نبرد بسیار مهم احزاب رخ می‌دهد. آنجا که تمام دنیای کفر و شرک در همدستی کامل با یهودیان برای ساقط کردن نظام اسلامی رسول خدا (ص)، به مدینه حمله می‌کنند. عهد شکنی یهودیان و بهره گیری کفبار از تمام امکانات مادّی خود سبب بروز شرایط بسیار سختی برای جامعه‌ی اسلامی شد. علاوه بر نسبت سه هزار نفری مسلمین در قبال حداقل ده هزار جنگجوی مهاجم از مشرکین[9] و مطابق برخی نقل‌ها 24 هزار نفری[10] (اجتماع مشرکین، اعراب بادیه نشین و یهودیان) محاصره‌ی اقتصادی و نظامی کامل، سرمای هوا، قحطی شدید و گرسنگی، مسلمانان در وضعیت بسیار سختی قرار داده بود.[11]
 
 
در نهایت با وجود صف آرایی دشمن در پشت دروازه‌های مدینه و خیانت هم‌پیمانان نظام اسلامی در همراهی پیامبر (ص) و همچنین وجود منافقان بسیاری که با القای یأس و ناامیدی سعی در شکست اسلام در این نبرد داشتند، به دلیل رشادت‌های علی بن ابیطالب (ع) و ایستادگی عموم مسلمین، با امداد و نصرت الهی، مشرکان بدون هیچ نتیجه شکست خورده و بسیاری از دارایی‌های خود را از دست داده و به مکّه بازگشتند.
پس از این مقاومت جانانه‌ی نظام اسلامی است که باب پیروزی‌هایی چون خیبر، فتح مکّه، حنین و تبوک برای اسلام باز می‌شود.  از این رو می‌بایست با در نظر گرفتن شرایط خاص هر دوره، به مقتضیّات خاص آن عمل نمود و دانست آنچه سبب نصرت اسلام در برابر نیروی مادی قوی‌تر دنیای کفر و استکبار شد همان مقاومت و اتکا به ایمان و امداد الهی بود.
ادامه دارد...
 

[1] . ابی الحسن علی بن الحسین بن علی المسعودی: مروج الذهب و معادن الجوهر, ج2, موسسة الاعلمی للمطبوعات, بیروت, 1421 ق.ج2, ص 278 ـ 288، و ابن اسحاق, محمد: السیرة النبویة, دارالکتب العلمیه, 1424 قج4, ص 280 ـ 281
همچنین جهت فهم صحیح‌تر از تعداد جنگ‌ها (غزوات و سریه ها) می‌توان به این منابع مراجعه کرد: جوامع السیره عمرو بن عدی, التنبیه و الاشارات مسعودی, سیره النبی ابن هشام
[2] . آیه 65 سوره مبارکه انفال
[3] . کافی، همان، ج 5، ص 69
[4] . محسن قرائتی، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن،1383، ج 3، ص 354
[5] . آیه 66 سوره مبارکه انفال
[6] . ناصر مکارم شیرازی و جمعی از فضلا، برگزیده تفسیر نمونه، تنظیم احمد علی بابایی، تهران: دارالکتب اسلامیه، 1386ش، ذیل آیه 66 انفال
[7] . محمد ثقفی تهرانی، تفسیر روان جاوید، تهران:انتشارات برهان، 1398 ق، چاپ سوم، ج2، ص 548
[8] . الشیخ الصدوق، من لا یحضره الفقیه ، نشر جامعه مدرسین حوزه قم، بی تا، ج 4 ص 334 ح5719
[9] . محمد بن عمر واقدی، مغازی تاریخ جنگهای پیامبر(ص)، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، چ دوم، 1369ش. ص:332
[10] .ابوالحسن علی بن حسین مسعودی، التنبیه و الاشراف، ترجمه ابوالقاسم پایندهف تهران، 1349
[11] . ابن هشام، السیرة النبویة، تحقیق مصطفی سقا و ابراهیم ابیاری و عبدالحفیظ شبلی، قاهره، 1355ق، چاپ بیروت، بی‌تا. ج2، ص 243

 

 

گروه سیاسی اندیشکده برهان / مرتضی خانجانی|

 

کد مطلب: 11065  |  تاريخ: ۱۳۹۷/۷/۱۱  |  ساعت: ۹ : ۳۱

نظرات ارسال شده
سفير فيلم
تبيين
پايگاه رصد انديشه‏هاي استرات‍‍ژيك
پايگاه هسته‏اي ايران