10958 دکتر عبدالمجید شیخی در یادداشتی برای برهان نوشت؛ قدم اولیه برای خنثی‌سازی تحریم‌ها؟ یکی از خصوصیات اقتصاد مقاومتی، ارتباط با دنیای خارج، نه به‌صورت یک ارتباط یک‌طرفه و تسلط اجانب و بیگانگان بر ما، بلکه یک ارتباط برمبنای بده‌بستان منطقی با هدف خودکفایی و شکوفایی توان داخلی و در نهایت صرفه‌جویی ارزی است. رسیدن به این اهداف نیازمند اتخاذ سیاست‌هایی است که دکتر عبدالمجید شیخی در این مقاله به آن‌ها می‌پردازد. <div class="alJ f12 lnH20 clr" style="margin: 5px; direction: rtl"><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><strong>گروه اقتصادی اندیشکده&nbsp;برهان/ دکتر عبدالمجید شیخی؛ </strong>رهبر معظم انقلاب اسلامی، امام خامنه&zwnj;ای (حفظه&zwnj;الله&zwnj;تعالی) در بیانات مختلفی درباره&zwnj;ی اقتصاد مقاومتی، ویژگی&zwnj;های مختلفی را برشمرده&zwnj;اند. در یک دسته&zwnj;بندی کلی می&zwnj;توان این ویژگی&zwnj;ها را به دو بخش متکی به اقدامات داخلی و اقدامات خارجی تقسیم نمود. در واقع اقتصاد مقاومتی یک راهبرد درازمدت در مدیریت اقتصاد کشور و طراحی الگو و رژیمی برای تعالی و پیشرفت جامعه برمبنای اصول اقتصاد اسلامی است.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><br />مبانی اقتصاد مقاومتی باید براساس مبانی اقتصاد اسلامی و شرایط بومی کشور تعریف شود؛ چراکه این الگو باید با زیست&zwnj;بوم کشور تطبیق داشته باشد. در این الگو، شاخص&zwnj;ها باید به&zwnj;گونه&zwnj;ای طراحی شود که در عرصه&zwnj;ی بین&zwnj;المللی و در کشاکش با اقتصاد جهانی بیش از تأثیرپذیری، تأثیرگذار باشد، ولی نباید از آن آسیب ببیند.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><br />اقتصاد مقاومتی ارتباط با دنیای خارج را برمبنای بده&zwnj;بستان منطقی تنظیم می&zwnj;کند. بدین ترتیب که این رابطه یک&zwnj;طرفه و ناشی از ضعف نیست، بلکه براساس استعداد و توان داخلی تقسیم کار بین&zwnj;المللی اقتضای برقراری ارتباط با دنیای بیرون را برای هر کشور ایجاب می&zwnj;کند. ثانیاً این نوع اقتصاد برپایه&zwnj;ی خودکفایی و شکوفایی توان و استعدادهای داخلی و بالفعل کردن بنیان تولید استوار است. از ترکیب دو دسته اقدامات، یک راهبرد مشخصی در اقتصاد مقاومتی استحصال می&zwnj;شود و آن کسب قدرت چانه&zwnj;زنی در اقتصاد جهانی با تکیه بر امتیاز تولید داخل است؛ به&zwnj;طوری&zwnj;که با استفاده از این تولیدات در رابطه با سایر کشورها، کشور از حالت چانه&zwnj;پذیری خارج می&zwnj;شود و از محدودیت&zwnj;ها و تحریم&zwnj;های احتمالی نیز در امان می&zwnj;ماند.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><br />در اقتصاد مقاومتی، رژیم تجاری کشور دارای سه بُعد جایگزینی واردات، افزایش صادرات محصولات راهبردی و سیاست صرفه&zwnj;جویی ارزی است. برای اجرایی کردن الگوی اقتصاد مقاومتی، باید هم&zwnj;زمان دو گروه اقدامات را انجام داد. تجربه&zwnj;ی یک سال امید بستن دولت یازدهم به نرمش دشمنان قسم&zwnj;خورده&zwnj;ی نظام و تحقق پیش&zwnj;بینی امام خامنه&zwnj;ای (حفظه&zwnj;الله&zwnj;تعالی) مبنی بر عدم اعتماد به آن&zwnj;ها دیگر کافی است و نشان داد آنان از مواضع خصمانه&zwnj;ی خود هرگز کوتاه نمی&zwnj;آیند و هدف آن&zwnj;ها خلع سلاح تمام&zwnj;عیار کشور در عرصه&zwnj;ی اقتصاد و سیاست و فرهنگ و محو کردن تجربه&zwnj;ی موفق یک نظام متکی به خود در جوامع اسلامی و ذبح انگیزه&zwnj;های ضداستعماری در کشور&zwnj;های اسلامی و جهان سوم است.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">دولت جنایتکار آمریکا با سیطره&zwnj;ی پول دلار بر اقتصاد جهانی بعد از کنفرانس برتن&zwnj;وودز، پایه&zwnj;های دزدی منابع کشورها را برای خود میخکوب کرد و در دهه&zwnj;ی گذشته، اروپا نیز برای رفع این سیطره، به اقدام مشابهی دست زد و منطقه&zwnj;ی یورو را با پول واحد برای خود تعریف کرد و در رتبه&zwnj;ی دوم چاپیدن ثروت&zwnj;های ملل قرار گرفت. امروز هر دلار آمریکا که در دستان هر شهروندی قرار دارد، نشان&zwnj;دهنده&zwnj;ی بدهی آمریکا به اوست. بنابراین بزرگ&zwnj;ترین بدهکار دنیا آمریکا و سپس جامعه&zwnj;ی اروپاست.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">در چند دهه&zwnj;ی گذشته، کار آمریکا چاپ کاغذ بی&zwnj;پشتوانه (دلار) و صدور آن به کشورها و در عوض غصب ثروت&zwnj;های آن&zwnj;ها، اعم از کالاها، انرژی، خدمات و اشیای قیمتی بوده است. به همین دلیل، این دزدی است که تراز تجاری آمریکا همیشه منفی است و بیش از 7 تریلیون دلار بدهی انباشته دارد، ولی هیچ&zwnj;گونه احتیاطی بابت کاهش هزینه&zwnj;های نظامی و وارداتی در دولت و کنگره مشاهده نمی&zwnj;شود، زیرا صدور کاغذ دلار مشکل این کشور را حل می&zwnj;کند.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">بی&zwnj;شک بارزترین جلوه&zwnj;ی ربا که در قرآن کریم با خصوصیت &laquo;اضعافاً مضاعفه&raquo; از آن یاد می&zwnj;شود، در همین چاپ کاغذ بی&zwnj;پشتوانه&zwnj;، یعنی دلار آمریکاست. کشوری که خود را وابسته به معاملات و تبدیل ثروت داخلی به دلار و یورو و یا هر پول خارجی دیگری کرده باشد، در واقع خود را اسیر جریان کنترل&zwnj;شده&zwnj;ی فدرال&zwnj;رزرو آمریکا یا بانک مرکزی اروپا نموده است. به همین دلیل، کنترل تبادلات ارز است که دست به اقدام موفقی به نام تحریم اقتصادی، به&zwnj;ویژه تحریم بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران می&zwnj;زنند، زیرا بدون اجازه&zwnj;ی &zwnj;آنان، مبادله&zwnj;ی کالا با این دو ارز امکان&zwnj;پذیر نیست.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">برای کشور ما و به&zwnj;خصوص با اتخاذ الگوی اقتصاد مقاومتی، عار است که زیر سلطه&zwnj;ی اجانب برویم و بزرگ&zwnj;ترین روزنه&zwnj;ی اثرپذیری تحریم&zwnj;ها اکنون همین وابستگی به منطقه&zwnj;ی یورو و دلار است. قرآن کریم می&zwnj;فرماید: &laquo;ولن یجعل الله للکافرین علی المومنین سبیله&raquo; (نسا: 141) &laquo;وَلَن یَجْعَلَ اللّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلاً&raquo;: خداوند برای کافران بر مؤمنان راه تسلطی قرار نداده است. (نساء: 141) در واقع تحریم دو بُعد کلی دارد؛ یکی تحریم صدور کالا از تحریم&zwnj;کنندگان و ورود کالا به آن&zwnj;ها و دیگری تحریم مبادله و رصد آن از طریق مبادله با ارزهای رایج تحت کنترل آن&zwnj;ها. بُعد دوم بسیار مؤثرتر و کاراتر است، زیرا کشور ما می&zwnj;تواند تقریباً تمام نیازهای خود را از بازارهای دیگر تأمین کند، ولی مشروط به اینکه با ارز دیگری معامله نماید. از گزارش&zwnj;های موثق اطلاع حاصل شده است که بسیاری از کشورها، حتی آن&zwnj;هایی که دوست و هم&zwnj;پیمان آمریکا هستند، مثل کره&zwnj;ی جنوبی، حاضرند با عقد پیمان دوجانبه و چندجانبه با پول ملی خود معامله کنند. چین نیز قبلاً این آمادگی را اعلام نموده است و روسیه نیز که اکنون کاملاً در شرایط این آمادگی به سر می&zwnj;برد. اصولاً نفع اقتصادی حتی کمپانی&zwnj;های بین&zwnj;المللی نیز همین گشایش اعتبار و معامله و کسب سود است.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl" align="center"><span style="font-size: 12px"><span style="color: #ff6600"><div class="inbodySotitr"><div class="sotText"><div dir="rtl" align="center"><strong>اگر مبادلات با پول دوجانبه و چندجانبه انجام پذیرد، تسویه&zwnj;ی دیون نیز به&zwnj;راحتی و به&zwnj;صورت دو جانبه یا چندجانبه انجام می&zwnj;پذیرد و لذا علاوه بر رفع شر و سلطه&zwnj;ی ظالمانه&zwnj;ی دلار و یورو، هزینه&zwnj;ی مبادله نیز به&zwnj;شدت کاهش پیدا می&zwnj;کند. اصولاً مبادرت به پیمان&zwnj;های دوجانبه یا چندجانبه&zwnj;ی پولی به&zwnj;سان رانندگی در راه امن دیگری است.</strong></div></div></div></span></span></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">پیمان بریکس BRICS)) که بین کشورهای چین، روسیه، هند، برزیل و آفریقای جنوبی برای پذیرش یک واحد پولی مستقل در سال 2011 تشکیل شد، نشان از آمادگی بخشی از دنیا (با 30 درصد مساحت و 42 درصد جمعیت دنیا)، برای رفع سلطه&zwnj;ی اجانب و غصب و دزدی منابع آن&zwnj;ها توسط آمریکا و اروپاست. چه دلیلی برای ما باقی مانده تا این سلطه&zwnj;ی بسیار بزرگ و ظالمانه را از خود دور نکنیم.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">اگر مبادلات با پول دوجانبه و چندجانبه انجام پذیرد، تسویه&zwnj;ی دیون نیز به&zwnj;راحتی و به&zwnj;صورت دوجانبه یا چندجانبه انجام می&zwnj;پذیرد و لذا علاوه بر رفع شر و سلطه&zwnj;ی ظالمانه&zwnj;ی دلار و یورو، هزینه&zwnj;ی مبادله نیز به&zwnj;شدت کاهش پیدا می&zwnj;کند. اصولاً مبادرت به پیمان&zwnj;های دوجانبه یا چندجانبه&zwnj;ی پولی به&zwnj;سان رانندگی در راه امن دیگری بدون عوارض سلطه و هزینه&zwnj;های تسویه&zwnj;ی دیون و خروج از بزرگراه استعماری دلار و یورو و گریز از پرداخت حق توحش و سهم ارباب به آمریکای جنایتکار و اروپای واحد خبیث است.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">چرا باید دستگاه&zwnj;های اداری سنتی ما همیشه آخرین کسانی باشند که از خواب غفلت بیدار می&zwnj;شوند؟ حتی با کوچک&zwnj;ترین اقدامات مبادله&zwnj;ای نیز می&zwnj;توان پول ملی را در کشورهای طرف قرارداد&zwnj;های مبادله و سفر برقرار کرد. به&zwnj;طور مثال، زائران ما سالانه میلیون&zwnj;ها دلار و ریال سعودی در کشور عربستان خرید می&zwnj;کنند. اگر زوار تشویق شوند که فقط پول داخلی را به آنجا ببرند و فروشندگان آن کشور چاره&zwnj;ای جز این نبینند که با پول ایرانی معامله کنند و همچنین دولت اطمینان دهد که پول ایرانی را با ریال سعودی معاوضه خواهد کرد. تمام فروشندگان در آنجا ریال ایران را قبول خواهند نمود.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;هم&zwnj;اکنون بخشی از خرید ایرانیان با همین پول داخلی انجام می&zwnj;شود. همین شرایط را می&zwnj;توان بین سایر کشورهای اهل تبادل کالا، خدمت و سفر انجام داد. فروش نفت را، ولو کشور وابسته&zwnj;ای چون عربستان قبول نکند، می&zwnj;توان با توافق دوجانبه رأساً تبدیل به پول دوجانبه و داخلی با کشور مقابل نمود. مبنا نیز تعریف ارزش دلار با طلا و سپس تعریف ارزش پول دوجانبه با طلا باشد.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">این اقدامات بیرونی همچون اقدامات درونی در اقتصاد نیاز به یک دولت کارآمد و دلسوز دارد که با عدول از شعار&zwnj;های یک&zwnj;ساله که عملاً نتیجه&zwnj;ای به دنبال نداشته است، برای عملیاتی کردن اقتصاد مقاومتی، یک اجماع و عزم عمومی و همه&zwnj;جانبه با یک مدیریت اجرایی توانمند به وجود بیاورد. باید بانک مرکزی موظف باشد گزارش اقدامات عقد قرارداد&zwnj;های دوجانبه و چندجانبه&zwnj;ی پولی را به دولت و مردم بدهد. دستیابی به این شرایط نیز کار خیلی سختی نیست؛ چراکه امکاناتی فراتر از توان ما نیاز ندارد و با همین امکانات و استعدادهای موجود می&zwnj;توان به آن دست یافت. در واقع برای رسیدن به اقتصاد مقاومتی، بیش از آنکه نیازمند انجام برخی از کارها باشیم، نیازمند آن هستیم که بسیاری از کارها را انجام ندهیم. برای مثال، همانند تجربه&zwnj;&zwnj;ی یک سال گذشته، مدیریت اقتصادی کشور خود نباید در بازار نوسان ایجاد کند و به انتظارات تورمی جامعه دامن بزند و حرف خود را مرتباً نقض کند. در این صورت، دیگر چه اعتمادی بین عوامل بازار باقی می&zwnj;ماند؟</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><strong><span style="font-size: 12px"><br />*دکتر عبدالمجید شیخی، عضو هیئت&zwnj;علمی، کارشناس اقتصادی و استاد دانشگاه/انتهای متن|</span></strong></div></div>