10962 پیشرفت از منظر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای دغدغه‌هایی برای امروز و فردای ایران پیشرفت آن‌وقتی است که «درون‌زا» باشد، آن‌وقتی است که متکی به استعداد درونی یک ملت باشد. وزن و اعتبار کشورها و دولت‌ها و ملت‌ها هم وابسته به همین درون‌زایی است. <div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span style="font-family: Tahoma"><strong>گروه سیاسی اندیشکده برهان/ <span dir="rtl">احمد سویزی؛</span></strong></span></span> <span style="font-size: 12px">در مبحث پیشرفت [و اصطلاحاً توسعه]، نظریات و مدل&zwnj;های متنوع و بعضاً متضادی ارائه شده است که هریک فرصت&zwnj;ها و محدودیت&zwnj;های مخصوص به خود را دارند. تمام این نظریات را می&zwnj;توان از حیث وابستگی نظری و عملی به دیدگاه&zwnj;های غربی، در دو رویکرد کلی پیشرفت درون&zwnj;زا و برون&zwnj;زا طبقه&zwnj;بندی کرد. در پیشرفت درون&zwnj;زا، اساس توسعه برمبنای استفاده از ظرفیت&zwnj;های داخلی و مدل&zwnj;های بومی طراحی می&zwnj;شود و در این بین، ممکن است از ظرفیت سرمایه&zwnj;گذاری&zwnj;های خارجی نیز استفاده گردد، اما این بهره&zwnj;گیری نیز هم&zwnj;راستا با استفاده از ظرفیت&zwnj;های داخلی و پر کردن خلأهای آن تعریف می&zwnj;شود. در مقابل، رویکرد پیشرفت برون&zwnj;زا قرار دارد که چه به&zwnj;لحاظ نظری و چه از حیث عمل، مدل&zwnj;های توسعه&zwnj;ای مبتنی بر نظام بازار آزاد و در برهه&zwnj;ای سوسیالیسم، اساس آن را شکل می&zwnj;دهد. البته در سال&zwnj;های منتهی به فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1990 و پس از آن، مبتنی بر مدل&zwnj;های توسعه&zwnj;ای لیبرال&zwnj;دموکراسی، رویکرد پیشرفت برون&zwnj;زا عمومیت بیشتری یافت.</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">متن پیش&zwnj;رو تبیینی است بر پیشرفت دورن&zwnj;زا که براساس بیانات مقام معظم رهبری تدوین گردیده است. به اعتقاد ایشان، تغییرات ظاهری که ممکن است با اتکا به خام&zwnj;فروشی و تکنولوژی وارداتی به وجود آید، پیشرفت حقیقی نیست، زیرا &laquo;پیشرفت آن&zwnj;وقتی است که درون&zwnj;زا باشد، آن&zwnj;وقتی است که متکی به استعداد درونی یک ملت باشد.&raquo;<span dir="ltr">[1]</span> به&zwnj;عبارتی، پیشرفتی که مبتنی بر نگاه به بیرون طراحی شود، یک شبه&zwnj;پیشرفت یا پیشرفت&zwnj;نماست. وزن و اعتبار کشورها و دولت&zwnj;ها نیز مبتنی بر همین اصل است و ملتی که براساس شکوفایی استعدادهای ذاتی خود به پیشرفت می&zwnj;رسد، اعتبار بیشتری نسبت به سایرین به دست می&zwnj;آورد.<span dir="ltr">[2]</span> در ادامه، ضمن تبیین ماهیت هر دو رویکرد در اندیشۀ رهبری، شاخصه&zwnj;های پیشرفت درون&zwnj;زا بیان می&zwnj;شود.</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>تبیین پیشرفت دورن&zwnj;زا و برون&zwnj;زا</b></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">همان&zwnj;گونه که ذکر گردید، نظریات مختلف حول مفهوم پیشرفت را از حیثی می&zwnj;توان در دو رویکرد کلی برون&zwnj;زا و دورن&zwnj;زا تقسیم&zwnj;بندی کرد. در هریک از این رویکردها، مفاهیم سیاست، فرهنگ، اقتصاد و جامعه، معنا و مفهومی خاص می&zwnj;یابند و اساس برنامه&zwnj;ریزی&zwnj;های کلان، میانی و کوتاه&zwnj;مدت قرار می&zwnj;گیرند. به&zwnj;عنوان مثال، در حوزۀ اقتصاد دو نوع نگرش کلان در کشور وجود دارد:</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">1.&nbsp;&nbsp;اقتصاد دورن&zwnj;زا که در آن نیل به پیشرفت اقتصاد با بهره&zwnj;گیری از ظرفیت&zwnj;های درونی کشور و مردم تأمین می&zwnj;شود.</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">2.&nbsp;&nbsp;اقتصاد برون&zwnj;زا که در آن نیل به پیشرفت اقتصاد با بهره&zwnj;گیری از کمک&zwnj;های خارجی به&zwnj; دست می&zwnj;آید.</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">در نگاه اول، که پایۀ شکل&zwnj;گیری مفهوم اقتصاد مقاومتی است، برای دستیابی به رونق اقتصادی باید استعدادها و ظرفیت&zwnj;های درونی شناسایی و به&zwnj;درستی به&zwnj;کارگیری شود. &laquo;وقتی که اجازه نمی&zwnj;دهند که شما برای زمین خودت از بیرون آب بیاوری، باید چاه حفر کنی و از درون زمین خودت آب بیرون بیاوری تا محتاج آب آن همسایۀ بخیل نباشی. باید از درون خود استمداد کنیم و بتوانیم کارها را پیش ببریم.&raquo;<span dir="ltr">[3]</span> البته این نگرش به&zwnj;معنای محصور بودن اقتصاد و محدود کردن آن به درون نیست، بلکه به&zwnj;صورت پویا و فعال و نه منفعل، کشور با اقتصادهای جهانی تعامل دارد و با قدرت مواجه می&zwnj;شود.<span dir="ltr">[4]</span> به&zwnj;عبارتی، در عرصۀ سیاست&zwnj;های خارجی، دولت با اتکا به قدرتی که از اقتصاد درونی به دست آورده است، با سایر کشورها در حوزۀ مسائل اقتصادی از موضع قدرت و نه انفعال، تعامل می&zwnj;کند.</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">در نگاه دوم، پیشرفت اقتصاد با استفاده از کمکی که از بیرون از مرزها صورت می&zwnj;گیرد، محقق می&zwnj;شود. مبتنی بر این دیدگاه، سیاست خارجی باید تغییر یابد تا در نتیجۀ آن، اقتصاد شکوفا شود. به&zwnj;عبارتی، تنها با سازش با قدرت&zwnj;های جهانی می&zwnj;توان از بن&zwnj;بست&zwnj;های اقتصادی خارج شد. &laquo;امروز شرایط کشور به ما نشان داده است که این نگاه دوم، یک نگاه کاملاً غلط و عقیم و بی&zwnj;فایده است.&raquo; این نگرشی که امروز دولت&zwnj;های غربی درصدد تقویت آن میان مردم ما هستند،<span dir="ltr">[5]</span> از دو جهت قابل نقد است:</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>الف) در حوزۀ سیاست خارجی:</b> از طرفی تجربه نشان داده است که با عقب&zwnj;نشینی در برابر قدرت&zwnj;های بزرگ، نه&zwnj;تنها دستاوردی برای کشور حاصل نشده، بلکه آنچه داشته&zwnj;ایم نیز از دست داده&zwnj;ایم. به&zwnj;عبارتی، نه&zwnj;فقط در عرصه&zwnj;های مختلف اقتصادی تغییرات محسوسی حاصل نمی&zwnj;شود، بلکه شرایط برای اعطای امتیازهای بیشتر به آن&zwnj;ها نیز فراهم می&zwnj;شود.</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>ب) در حوزۀ اقتصادی: </b>هنگامی که جهت رونق اقتصادی نگاه&zwnj;ها به بیرون از مرزهای داخلی باشد، در مسئله&zwnj;ای مانند کاهش قیمت نفت، با مشکلاتی مواجه می&zwnj;شویم که اگر نگاهی درونی به اقتصاد وجود باشد، دیگر چنین مسائلی به وجود نخواهد آمد.<span dir="ltr">[6]</span> مثال&zwnj;ها و موارد بی&zwnj;شماری از به بن&zwnj;بست رسیدن تلاش کشورهای در حال&zwnj; توسعه&zwnj;ای حکایت می&zwnj;کند که اساس پیشرفت و تغییرات مثبت اقتصادی خود را منوط به دریافت وام از کشورهای خارجی، صندوق بین&zwnj;المللی پول و بانک جهانی قرار داده&zwnj;اند.</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>علل ناکارآمدی رویکرد پیشرفت برون&zwnj;زا</b></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">رویکرد پیشرفت برون&zwnj;زا دارای نواقص و معایبی است که بخشی نظری و برخی مربوط به ساختار عملیاتی آن است. اولین و مهم&zwnj;ترین علت ناکارآمدی این رویکرد، ناتوانی تئوری&zwnj;های غربی در عرصۀ عمل حوزه&zwnj;های مختلف عمل اقتصادی، سیاسی و اجتماعی است. به&zwnj;عنوان مثال، &laquo;بعد از این همه کاری که [قدرت&zwnj;های بزرگ] در این منطقه [خاورمیانه] کردند و نفوذی که پیدا کردند، حضور سیاسی و اقتدار سیاسی آن&zwnj;ها این&zwnj;جور دارد نابود می&zwnj;شود. این&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهد که تئوری&zwnj;پردازی&zwnj;های غربی در زمینۀ سیاست، در زمینۀ اقتصاد، تئوری&zwnj;های ناقص و عقیم و بی&zwnj;خاصیتی است.&raquo;<span dir="ltr">[7]</span></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">در حوزۀ نظر، یکی از نواقصی که در این رویکرد وجود دارد، تقدم و تأخری است که به مقوله&zwnj;های مهم حیات اجتماعی می&zwnj;دهد. گاهی این اولویت&zwnj;بندی مفاهیم در تقابل بنیادی با اصول مسلم اسلامی قرار می&zwnj;گیرد. به&zwnj;عنوان مثال، هر نظریۀ معطوف به پیشرفت باید به مفهوم عدالت به&zwnj;عنوان یکی از مفاهیم اساسی اسلام بها دهد. از آنجا که دنیای سرمایه&zwnj;داری مبتنی بر لیبرال&zwnj;دموکراسی به مفهوم عدالت به&zwnj;عنوان یک مقولۀ فرعی، درجه&zwnj;دو و ابزاری می&zwnj;نگرد و به نفع، سود و پول به&zwnj;عنوان یک مسئلۀ اصلی اهمیت می&zwnj;دهد، نمی&zwnj;تواند الگوی مناسبی برای نظریۀ پیشرفت ارائه دهد. به&zwnj;عنوان مثال، اگرچه ممکن است سرانۀ درآمد ملی برخی کشورها بالا باشد، اما این امر به&zwnj;معنای توزیع عادلانه نیست. &laquo;[وقتی گفته می&zwnj;شود] در فلان کشور پیشرفتۀ دنیا مثلاً آمریکا یا کانادا درجه&zwnj;حرارت به 42 درجه رسید و فلان قدر آدم کشته شدند... این معنایش آن است که طبقاتی در آنجا وجود دارند که زندگی بر آن&zwnj;ها سخت است. برزیل امروز هفتمین یا هشتمین قدرت اقتصادی دنیاست، اما در آنجا چند میلیون کودک وجود دارد که این&zwnj;ها نه پدر و مادر دارند، نه سرپناه دارند، نه مسکن دارند... ما نباید دنبال این زندگی برویم. ما نباید دنبال این اقتصاد برویم. شکوفایی اقتصاد معنایش این نیست. شکوفایی اقتصاد این است که به دولت امکان بدهد تا فقر را از میان جامعه بردارد. این اقتصاد خوب است. ما بایستی نه فقر یک گروه خاصی را، بلکه فقر عمومی را از بین ببریم.&raquo;<span dir="ltr">[8]</span> لذا قسط و عدل در چارچوب دین، بهترین و بیشترین تحقق را پیدا می&zwnj;کند و برای نیل به آن، باید &laquo;خودمان را از دنباله&zwnj;روی فرهنگ غربی در زمینۀ مسائل اقتصاد، کاملاً خلاص کنیم و نجات ببخشیم.&raquo;<span dir="ltr">[9]</span></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">جدای از آنچه گفته شد، نظریات کنونی غربی توسط خود متفکران غربی به چالش کشیده شده است. لذا انتقاد از مدل&zwnj;های پیشرفت به&zwnj;شیوۀ غربی، امروزه دیگر متعلق به جوامع شرقی نیست و خود اندیشمندان غربی نیز در زمینه&zwnj;های مختلف اقتصادی، اخلاقی و سیاسی، زبان به انتقاد گشوده&zwnj;اند.<span dir="ltr">[10]</span></span></span></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>شاخص&zwnj;های پیشرفت درون&zwnj;زا</b></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">پیشرفت اسلامی یا درون&zwnj;زا بر دو پایۀ اصلی استوار است که از شاخص&zwnj;های اقتصاد اسلامی نیز محسوب می&zwnj;شوند. از این&zwnj;روی، هر روش، توصیه و نسخۀ اقتصادی که این دو پایه را بتواند تأمین کند، معتبر است و متقابلاً هر مدل اقتصادی (هرچند مستند به منابع دینی باشد) که نتواند این دو را تأمین کند، اسلامی نیست. این دو پایه عبارت&zwnj;اند از:</span></span></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">1. <b>افزایش ثروت ملی:</b> میزان کنترل دولت بر ثروت، منابع طبیعی، مالی، نظام اقتصادی، ابزار ارتباطی و حمل&zwnj;ونقل به تعیین حدوحدود قدرت وی کمک می&zwnj;کند.<span dir="ltr">[11]</span>به&zwnj;عبارتی، تولید و افزایش ثروت از منابع مادی تولید قدرت است که از میزان آسیب&zwnj;پذیری یک دولت در برابر تحریم&zwnj;ها و تهدیدات بین&zwnj;المللی می&zwnj;کاهد. از این&zwnj;روی، کشور اسلامی باید کشوری ثروتمند باشد تا بتواند با بهره&zwnj;گیری از این قدرت اقتصادی، ضمن کاهش آسیب&zwnj;های خارجی، اهداف خود را نیز در سطح بین&zwnj;المللی پیش ببرد. </span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">2. <b>توزیع عادلانه و رفع محرومیت در درون جامعۀ اسلامی:</b> همان&zwnj;گونه که در بالا نیز ذکر شد، اقتصاد اسلامی یک نظام اقتصادی عدالت&zwnj;محور است و این اصل در هر سه حوزۀ تولید، توزیع و مصرف، توسعه می&zwnj;یابد. البته باید توجه داشت که توزیع عادلانه، مشروط به تولید و افزایش ثروت ملی است. به&zwnj;عبارتی، تا هنگامی که ثروتی تولید نشده باشد، توزیع عادلانه نیز نامفهوم است: &laquo;اگر تولید ثروت نشود، اگر ارزش&zwnj;افزوده در کشور بالا نرود، ما نمی&zwnj;توانیم محرومیت را برطرف کنیم، نخواهیم توانست فقر را برطرف کنیم.&raquo;<span dir="ltr">[12]</span></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>اقدامات لازم جهت تحقق پیشرفت درون&zwnj;زا</b></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">در اینجا به برخی از شاخص&zwnj;ها و اقدامات لازم به&zwnj;منظور پیشرفت درون&zwnj;زا اشاره شده است. لازم به ذکر است که این اقدامات را می&zwnj;توان با توجه به مخاطب آن، به دولتی و مردمی نیز تقسیم&zwnj;بندی کرد.</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>الف) اقدامات دولتی</b></span></span></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>1. تقویت تولید داخل</b></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">یکی از مهم&zwnj;ترین شاخص&zwnj;ها در پیشرفت دورن&zwnj;زا، سرمایه&zwnj;گذاری بر روی تولید داخلی است. این علاوه بر کاهش نرخ بیکاری (در اثر به&zwnj;کارگیری مؤثر از نیروی داخلی)، عاملی است برای تحقق شاخص اول پیشرفت درون&zwnj;زا؛ یعنی تقویت تولید داخلی و افزایش ثروت ملی را در بر خواهد داشت. از این&zwnj;روی، همۀ تلاش&zwnj;ها باید برای تقویت تولید داخلی بسیج شود. &laquo;از همۀ مسئولانی که در زمینه&zwnj;های اقتصادی فعالیت دارند و از همۀ آحاد مردم باید مطالبه بشود که به مسئلۀ تقویت تولید داخلی کمک کنند.&raquo; برای این منظور، لازم است از بنگاه&zwnj;های تولیدی متوسط و کوچک و همچنین بنگاه&zwnj;های دانش&zwnj;بنیان حمایت شود.<span dir="ltr">[13]</span></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>2. کاهش خام&zwnj;فروشی</b></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">یکی از اقدامات لازمی که دولت باید برای تحقق پیشرفت درون&zwnj;زا بدان به&zwnj;عنوان یک هدف میان&zwnj;مدت و بلکه کوتاه&zwnj;مدت نظر کند، نهضت کاهش خام&zwnj;فروشی است. &laquo;اینکه من چندی پیش راجع&zwnj;به وابسته بودن اقتصادمان به نفت اعتراض کردم و در سخنرانی گفتم، ناظر به این است. ما باید کاری کنیم که خام&zwnj;فروشی به&zwnj;تدریج کاهش پیدا کند تا اینکه به&zwnj;کلی از بین برود. باید ارزش&zwnj;افزوده ایجاد کرد.&raquo;<span dir="ltr">[14]</span> به&zwnj;عبارتی با کاهش خام&zwnj;فروشی و تبدیل مواد خام به کالاهای سرمایه&zwnj;ای، ارزش&zwnj;افزوده&zwnj;ای نیز تولید می&zwnj;شود که در نهایت، باعث افزایش تولید ملی خواهد شد. </span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">اقدامات دیگری نظیر تسهیل سرمایه&zwnj;گذاری، کاهش واردات کالاهای مصرفی، مبارزه با قاچاق و هدایت سرمایه&zwnj;گذاری داخلی در تولید نیز از جمله اقداماتی است که دولت باید انجام دهد تا این مهم تحقق یابد.<span dir="ltr">[15]</span></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>&nbsp;</b></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>3. اتقان کاری در صادرات کالاهای داخلی</b></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">صادرکنندگان و تاجران ایرانی با عرضۀ محصولات باکیفیت ایرانی در بازارهای منطقه&zwnj;ای و فرامنطقه&zwnj;ای، زمینۀ معرفی این کالاها را فراهم می&zwnj;کنند. این عده که در حوزۀ تجارت و دادوستد خارجی مشغول هستند، می&zwnj;توانند از طریق صحت عمل، نقش ایفا کنند و آبروی ملت ایران را حفظ کنند.<span dir="ltr">[16]</span></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>ب) اقدامات مرتبط با مردم</b></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>1. مصرف کالای داخلی</b></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">در عرصۀ اجتماعی، این مردم هستند که در نقش مصرف&zwnj;کنندۀ کالاهای داخلی یا خارجی، به کاهش یا افزایش ثروت ملی کمک می&zwnj;کنند. بدیهی است که مصرف کالاهای خارجی و امتناع از خرید کالای داخلی، باعث فلج شدن چرخۀ تولید داخلی و در نتیجه، کاهش ثروت ملی می&zwnj;شود. لذا این مردم هستند که باید اهتمام خود را بر مصرف محصولات داخلی قرار دهند. باید &laquo;کارگر ایرانی را حمایت بکنند، کارگاه تولیدی داخلی را با مصرف کردن [محصول] آن رونق بدهند.&raquo;<span dir="ltr">[17]</span></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>2. پرهیز از اسراف</b></span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">یکی از مسائل و معضلات اجتماعی که در سطح جامعه می&zwnj;تواند در سرنوشت اقتصاد ملی اثرگذار باشد، اسراف، زیاده&zwnj;روی و ریخت&zwnj;وپاش است. این پدیده که در اسلام نیز مورد مذمت قرار گرفته، در هدررفت سرمایه&zwnj;های مالی و اجتماعی، تأثیر بسزایی دارد. به&zwnj;طوری&zwnj;که علاوه بر اتلاف سرمایه&zwnj;های مالی، میزان سرمایۀ انسانی (کار) که برای تولید یک کالا هزینه شده است را نیز هدر می&zwnj;دهد. لذا &laquo;چنانچه از اسراف و زیاده&zwnj;روی در حوزه&zwnj;های مختلف زندگی مردم، چه آب، چه نان، وسایل تشریفاتی زیادی در مهمانی&zwnj;ها، در عقدها، در عروسی&zwnj;ها، در بقیۀ مراسم و چه بقیۀ چیزهای دیگر پرهیز بشود، به اقتصاد ملی کمک می&zwnj;کند.&raquo;<span dir="ltr">[18]</span> به نظر می&zwnj;رسد این مقوله از این باب نیز می&zwnj;تواند اهمیت داشته باشد که ضمن جلوگیری از اتلاف سرمایه&zwnj;های مالی و انسانی، زمینۀ توزیع عادلانه را فراهم نماید. </span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><b>پی&zwnj;نوشت&zwnj;ها:</b></span></span><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><br clear="all" /></span></span></div><div><div id="edn1"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[1]</span>. بیانات در دیدار شرکت&zwnj;کنندگان در هفتمین همایش ملی نخبگان جوان، 17 مهر 1392.</span></span></div></div><div id="edn2"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[2]</span>. همان.</span></span></div></div><div id="edn3"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[3]</span>. بیانات در حرم مطهر رضوی، 1 فروردین 1394.</span></span></div></div><div id="edn4"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[4]</span>. همان.</span></span></div></div><div id="edn5"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[5]</span>. همان.</span></span></div></div><div id="edn6"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[6]</span>. به&zwnj;عنوان مثال، در چند ماه اخیر، برخی از کشورهای حوزۀ خلیج فارس با همکاری چند تن از دول غربی، قیمت فروش نفت را به نصف قیمت آن در ماه&zwnj;های گذشته رسانیدند.</span></span></div></div><div id="edn7"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[7]</span>. بیانات در دیدار جمعی از اساتید دانشگاه&zwnj;ها، 2 شهریور 1390.</span></span></div></div><div id="edn8"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[8]</span>. بیانات در جلسۀ پرسش&zwnj;وپاسخ مدیران مسئولان و سردبیران نشریات دانشجویی، 4 اسفند 1377.</span></span></div></div><div id="edn9"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[9]</span>. همان.</span></span></div></div><div id="edn10"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[10]</span>. بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه&zwnj;های شیراز، 17 اردیبهشت 1387.</span></span></div></div><div id="edn11"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[11]</span>. شارپ، جین (1389)، <b>قدرت نرم و عدم خشونت</b>، ترجمۀ رضا مرزانی، چاپ اول، تهران، دانشگاه امام صادق (ع).</span></span></div></div><div id="edn12"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[12]</span>. بیانات در دیدار مسئولان اقتصادی و دست&zwnj;اندرکاران اجرای اصل 44 قانون اساسی، 30 بهمن 1385.</span></span></div></div><div id="edn13"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[13]</span>. بیانات در حرم مطهر رضوی، 1 فروردین 1394.</span></span></div></div><div id="edn14"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[14]</span>. همان.</span></span></div></div><div id="edn15"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[15]</span>. همان.</span></span></div></div><div id="edn16"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[16]</span>. همان.</span></span></div></div><div id="edn17"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[17]</span>. همان.</span></span></div></div><div id="edn18"><div dir="rtl"><span style="color: #000000"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[18]</span>. همان.</span></span></div><div dir="rtl"><span style="color: #000000">&nbsp;</span></div></div></div><div class="alJ f12 lnH20 clr" style="margin: 5px; direction: rtl"><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span style="font-family: Tahoma"><strong>*گروه ساسی اندیشکده برهان/ <span dir="rtl">احمد سویزی، کارشناس&zwnj;ارشد علوم سیاسی</span>/ انتهای متن|</strong></span></span></div></div>