11081 به مناسبت سالروز حصر آبادان توسط نیروهای بعثی آبادان در حصر عراق یا اسیر بی‌‏‌تدبیری؟! رئیس ‌جمهور، به جای روبه‌‌رو شدن با واقعیت و بهره‏‌گیری از همه‌‌‌ی ظرفیت‌‌‏های کشور برای مقابله با دشمن، زبان به انتقاد علیه نیروهای انقلاب گشوده بود. وی مسئله‌‌ی جنگ را نه یک تهدید جدی علیه ‌تمامیت ارضی و استقلال کشور، بلکه محملی برای نق‌زدن‏‌های سیاسی علیه رقبای خود تلقی می‌‌‏کرد. <div class="alJ f12 lnH20 clr" style="margin: 5px; direction: rtl"><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><strong>گروه تاریخ اندیشکده&nbsp;برهان/ محمد نصر؛ </strong>روز 31 شهریورماه 1359 مرزهای ایران مورد هجوم سراسری عراق قرار گرفت. یگان&rlm;&zwnj;های پرشمار ارتش عراق از محورهای مختلف اقدام به پیشروی در خاک ایران نمودند. در این میان، نیروهای لشکر 3 عراق در 19 مهرماه 1359 در منطقه&rlm;&zwnj;ای که هیچ &zwnj;گونه مواضع دفاعی در آن وجود نداشت، از رودخانه&zwnj;&zwnj;ی کارون عبور کردند و شهر آبادان را به محاصره&zwnj;&zwnj;ی خود درآورند. این واقعه در تاریخ جنگ تحمیلی به حصر آبادان شهرت یافته است.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">همان طور که اشاره شد، ارتش عراق به سهولت در عرض چند روز پیشروی قابل توجهی در خاک ایران انجام داد و موفق به محاصره&zwnj;ی آبادان شد. در مورد دلایل پیشروی برق&zwnj;&zwnj;آسای عراق در خاک ایران نظرات گوناگونی مطرح شده است.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><b>به صورت خلاصه دلایل پیشروی سریع ارتش عراق را می&zwnj;&zwnj;توان به شرح زیر برشمرد:</b></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><b>- </b>استراتژی دفاعی ایران، که میراث رژیم گذشته بود، اساساً بر حمایت&zwnj;&rlm;های نظامی، لجستیکی و مشاوره&zwnj;&rlm;ای آمریکایی&rlm;&zwnj;ها متکی بود. با پیروزی انقلاب اسلامی و خروج مستشاران آمریکایی، عملاً این استراتژی ناکارآمد شده بود.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><strong>-</strong>&nbsp;در فاصله&zwnj;&zwnj;ی زمانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا حمله&zwnj;&zwnj;ی سراسری عراق، ایران بحران&zwnj;&rlm;های سیاسی متعددی را پشت سر گذاشته بود. از این رو، دولت گرفتار مسائل داخلی شده و از اقدامات نظامی و آمادگی&zwnj;&rlm;ها&zwnj;ی دشمن قبل از آغاز جنگ مغفول مانده بود.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><b>- </b>مدیریت ارتش از هم پاشیده شده و سازمان رزم آن متزلزل گشته بود. لذا یگان&rlm;&zwnj;های نظامی در اجرای اصول جنگ و روش&zwnj;&rlm;های کلاسیک ناتوان شده بودند.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><b>-</b>&nbsp;نیروی نظامی ایران در این برهه کاهش کیفی و کمی داشت و اندک نیروی موجود نیز از سازمان&zwnj;&zwnj;دهی مناسبی برخوردار نبود.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">به هر تقدیر در چنین شرایطی دشمن از فرصت استفاده نمود و تهاجم خود را آغاز کرد. در میان پیشروی&zwnj;&rlm;ها و تصرفات عراق، محاصره&zwnj;&zwnj;ی آبادان از اهمیت ویژه&zwnj;&zwnj;&rlm;ای برخوردار است. در واقع تصرف جزیره&zwnj;&zwnj;ی آبادان یکی از اهداف مهم ارتش عراق در هجوم گسترده به جمهوری اسلامی ایران بود. عراق با اشغال این جزیره می&zwnj;&rlm;توانست بر اروند&zwnj;رود و شمال خلیج &zwnj;فارس تسلط یابد. عراق در صورت موفقیت، خلأ ژئوپلیتیکی خود را جبران می&zwnj;&zwnj;کرد.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><b><div class="inbodySotitr"><div class="sotText"><div dir="rtl" style="text-align: center"><span style="font-family: Tahoma"><span style="color: #ff6600"><strong>علی&zwnj;&zwnj;رغم تلاش&zwnj;&rlm;های ایثارگرانه&zwnj;&zwnj;ی نیروهای مردمی و سپاه پاسداران، بنی&zwnj;&zwnj;صدر نه تنها سعی در تقدیر از این قبیل اقدامات ننمود، بلکه هر جا فرصت یافت به آن&zwnj;&zwnj;&zwnj;ها تاخت و آنان را مورد تحقیر قرار داد. در این برهه، سپاه پاسداران به حدی در تنگنا قرار گرفته بود که فرمانده&zwnj;&zwnj;ی سپاه خوزستان در نامه&zwnj;&zwnj;ای خطاب به مسئولان نوشت: &laquo;این چه سازمان رسمی شناخته&zwnj;&zwnj;&zwnj;شده&zwnj;&zwnj;ای است که اسلحه&zwnj;&zwnj;ی انفرادی ندارد.&raquo;</strong></span></span></div></div></div></b></span><span style="font-size: 12px"><b>برای تحقق این هدف 3 راه پیش روی ارتش عراق قرار داشت:</b></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><b>1.</b> عبور از اروندرود که به علت عریض &zwnj;بودن و مشکلات ناشی از جزر و مد برای ارتش عراق بسیار دشوار و پرمخاطره بود.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><b>2.</b> عبور از خرمشهر که به علت مقاومت شدید نیروهای مردمی، تلفات و خسارات فراوانی را به همراه داشت و عبور سریع نیروهای عراقی از پل بزرگ خرمشهر به سمت آبادان میسر نبود.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><b>3.</b> عبور از کارون و بهمنشیر: منتفی شدن 2 راه قبلی سبب شد تا ارتش عراق عملیات اشغال آبادان را از نوار مرزی شلمچه به طرف رودخانه&zwnj;&zwnj;ی کارون و سپس پیشروی به سوی بهمنشیر طراحی کند.<span dir="ltr">[1]</span>&nbsp;بنابراین آبادان آخرین راه برای دستیابی به اهداف و مطامع ارضی عراق به شمار می&zwnj;&zwnj;رفت.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">بدیهی است تصرف آبادان از سوی عراق برای ایران اهمیت مضاعفی داشت، چرا که اولاً آبادان بخشی از خاک ایران بود و ثانیاً بر اساس آنچه گفته شد، آبادان نقطه&zwnj;&zwnj;ی کلیدی در استراتژی نظامی عراق محسوب می&zwnj;&rlm;شد و اشغال آن می&zwnj;&rlm;توانست خسارات جبران&zwnj;&zwnj;ناپذیری بر جای گذارد.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">تردیدی وجود نداشت که حاکمان عراق در پی جدایی خوزستان از ایران بودند و اساساً یکی از مهم&zwnj;&rlm;ترین اهداف آنان از تجاوز به خاک ایران جدا ساختن خوزستان بود؛ چنان که صدام در این باره اظهار می&zwnj;&zwnj;داشت:</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&laquo;ما به مردم عرب عربستان [خوزستان] به عنوان اقلیتی که ویژگی&zwnj;&zwnj;هایش در تاریخ از لحاظ ملی و قومی شناخته شده است و نیز سایر ملیت&zwnj;&zwnj;های ایران به ویژه کردها، بلوچ&zwnj;&zwnj;ها و همه&zwnj;&zwnj;ی وطن&zwnj;&zwnj;پرستان واقعی و شریف اعلام می&zwnj;&zwnj;داریم که آماده&zwnj;&zwnj;ایم روابط محکمی با آن&zwnj;&zwnj;ها به وجود بیاوریم تا بتوانیم از حقوق ملی و قومی خویش بهره&zwnj;&zwnj;مند شویم و با شرافت و امنیت مناسب، حسن هم&zwnj;&zwnj;جواری برقرار نماییم. ما آماده&zwnj;&zwnj;ایم هر گونه کمک از جمله سلاحی که مورد نیاز آن&zwnj;&zwnj;ها باشد به آن&zwnj;&zwnj;ها بدهیم. این است تصمیم ما. حال بگذارید حکام ایران به جنگ ادامه دهند. آن&zwnj;&zwnj;ها پاره&zwnj;&zwnj;پاره و ما یک&zwnj;&zwnj;پارچه بشویم. ما به تمامیت ارضی ایران علاقه&zwnj;&zwnj;ای نداریم و این است استراتژی ما که از مدت&zwnj;&zwnj;ها پیش اعلام نموده&zwnj;&zwnj;ایم.&raquo;<span dir="ltr">[2]</span></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">در این میان، امام خمینی (رحمت الله علیه)، به دنبال حصر آبادان، مکرر بر شکستن محاصره&zwnj;&zwnj;ی این شهر تأکید می&zwnj;&zwnj;کردند. به عنوان نمونه، در تاریخ 14 آبان 59، با گذشت 25 روز از عبور نیروهای عراقی از رودخانه&zwnj;&zwnj;ی کارون، ایشان فرمانی خطاب به نیروهای انتظامی صادر فرمودند. در این فرمان آمده بود:</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&laquo;...من منتظرم که این حصر آبادن از بین برود [من هشدار می&zwnj;&zwnj;دهم] به پاسداران، قوای انتظامی و... که باید این حصر شکسته بشود. مسامحه نشود در آن... نگذارند این&zwnj;&zwnj;ها بیایند در آبادان وارد بشوند...&raquo;<span dir="ltr">[3]</span></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">با توجه به آنچه ذکر شد تا اندازه&rlm;ای دلایل تأکیدات ویژه&zwnj;&zwnj;ی امام برای شکست هر چه سریع&zwnj;&rlm;تر حصر آبادان آشکار می&zwnj;&rlm;گردد. با این حال، چرایی عدم تحقق خارج ساختن سریع آبادان از محاصره&zwnj;&zwnj;ی دشمن، علی&zwnj;&rlm;رغم تأکیدها و دستورات اکید امام، موضوعی است که مستلزم بررسی و تبیین است. نقطه&zwnj;&zwnj;ی کانونی این مسئله نیز مدیریت جنگ و به طور مشخص رویه&zwnj;&rlm;ای است که ابو&zwnj;الحسن بنی&zwnj;&rlm;صدر، به عنوان فرمانده&zwnj;&zwnj;ی کل قوا، در پیش گرفته بود.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">واقعیت این است که به دنبال توقف پیشروی&zwnj;&rlm;های سریع ارتش عراق، که بر اثر مقاومت&rlm;&zwnj;های مردمی و تلاش&zwnj;&rlm;های نیروهای نظامی به ویژه سپاه پاسداران انجام گرفت، حملات چریکی و ایذایی نیروهای مردمی و پاسداران انقلاب علیه دشمن آغاز شد. این حملات، که با شبیخون و غافل&zwnj;&zwnj;گیری همراه بود، ضمن آنکه ارتش عراق را شدیداً در وحشت فرو برد، موجب شد جبهه&zwnj;&zwnj;ی خودی با روحیه&zwnj;&rlm;ای قوی&zwnj;&rlm;تر به تدریج بازسازی شود و آماده&zwnj;ی اقدامات اساسی گردد.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">اما علی&zwnj;&zwnj;رغم تلاش&zwnj;&rlm;های ایثارگرانه&zwnj;&zwnj;ی نیروهای مردمی و سپاه پاسداران، بنی&zwnj;&zwnj;صدر نه تنها سعی در تقدیر از این قبیل اقدامات ننمود، بلکه هر جا فرصت یافت به آن&zwnj;&zwnj;ها تاخت و آنان را مورد تحقیر قرار داد. در این برهه، سپاه پاسداران به حدی در تنگنا قرار گرفته بود که فرمانده&zwnj;&zwnj;ی سپاه خوزستان در نامه&zwnj;&zwnj;ای خطاب به مسئولان نوشت:</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&laquo;این چه سازمان رسمی شناخته&zwnj;&zwnj;شده&zwnj;&zwnj;ای است که اسلحه&zwnj;&zwnj;ی انفرادی ندارد.&raquo;<span dir="ltr">[4]</span></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">در مقابل، نیروهای کلاسیک ارتش مورد تحسین بنی&rlm;&zwnj;صدر قرار می&zwnj;&rlm;گرفتند. وی بارها اظهار می&zwnj;&zwnj;داشت:</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&laquo;این ارتش است که در برابر عراق از وطن دفاع می&zwnj;&rlm;کند، نه پاسداران.&rlm; ارتش 30 بار از سپاه پاسداران از هر نظر مهم&zwnj;&zwnj;تر و قوی&zwnj;&zwnj;تر است. این ضدانقلابیون&zwnj;&zwnj;اند که ارتش را نمی&zwnj;&zwnj;خواهند و ضدانقلابیون در همه جا هستند، حتی در دولت.&raquo;<span dir="ltr">[5]</span></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">بنی&zwnj;&rlm;صدر، به جای روبه&zwnj;&zwnj;رو شدن با واقعیت و بهره&zwnj;&rlm;گیری از همه&zwnj;&zwnj;ی ظرفیت&zwnj;&rlm;های کشور برای مقابله با دشمن، زبان به انتقاد علیه نیروهای انقلاب گشوده بود. وی مسئله&zwnj;&zwnj;ی جنگ را نه یک تهدید جدی علیه تمامیت ارضی و استقلال کشور، بلکه محملی برای نق زدن&rlm;&zwnj;های سیاسی علیه رقبای خود تلقی می&zwnj;&rlm;کرد؛ به گونه&zwnj;&rlm;ای که کمتر از یک ماه پس از حمله&zwnj;&zwnj;ی سراسری عراق به ایران و در حالی که بخش&rlm;&zwnj;های مهمی از کشور تحت اشغال دشمن قرار گرفته بود، اظهار داشت:</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&laquo;وقتی جنگ درگرفت، معلوم شد که یک دولت در دنیا نیست که این جنگ را محکوم کند. مستضعفان هم از جایی صدایشان برنخاست و این همه به این دلیل نیست که مستضعفان دنیا بی&zwnj;&zwnj;بخار شده&zwnj;&zwnj;اند و همه&zwnj;&zwnj;ی دولت&zwnj;&zwnj;های دنیا مستکبر هستند. این نشانه&zwnj;&zwnj;ی آن است که ما یک کارهایی کرده&zwnj;&zwnj;ایم و یک جلوه&zwnj;ای از انقلاب به دنیا نشان داده&zwnj;&zwnj;ایم که نتیجه&zwnj;&zwnj;اش این انزواست و آن کارهاست که نباید بشود.&raquo;<span dir="ltr">[6]</span></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">وی این رویه را در مخالفت با محمدعلی رجایی، نخست&zwnj;&zwnj;وزیر وقت، نیز به اجرا می&rlm;&zwnj;گذاشت. به همین منظور در نامه&zwnj;&zwnj;ای به امام، ضمن انتقاد از عملکرد دولت رجایی، ادعا کرد که دلیل عدم موفقیت ایران در آزادسازی مناطق اشغالی ناتوانی و ضعف نخست&zwnj;&zwnj;وزیر و دولت است. او حتی خواستار برکناری مح&zwnj;مدعلی&zwnj; رجایی شد.<span dir="ltr">[7]</span></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">رئیس&zwnj;&zwnj;جمهور چشم خود را به روی واقعیت بسته بود. وی در شرایط بغرنج کشور به خودستایی مشغول شده بود و جنگ را حربه&zwnj;ای برای حذف رقیبان و نمایاندن قدرت خود می&zwnj;&rlm;دید. وی ابایی نداشت که اظهار دارد:</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&laquo;در مدتی که من در جبهه بودم، تحرک دشمن متوقف گردید. توپخانه&zwnj;&zwnj;ی دشمن، که نواحی مقدم جبهه&zwnj;&zwnj;ی ما را می&zwnj;&zwnj;&zwnj;کوبید، خاموش شد. دشمن از تحرک افتاد و من نیز امروز بسیار به هیجان آمدم.&raquo;<span dir="ltr">[8]</span></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><div class="inbodySotitr"><div class="sotText"><div dir="rtl" style="text-align: center"><span style="font-size: 12px"><span style="color: #ff6600"><span style="font-family: Tahoma"><strong>رئیس&zwnj;&zwnj;جمهور چشم خود را به روی واقعیت بسته بود. وی در شرایط بغرنج کشور به خودستایی مشغول شده بود و جنگ را حربه&zwnj;ای برای حذف رقیبان و نمایاندن قدرت خود می&zwnj;&rlm;دید. وی ابایی نداشت که اظهار دارد: &laquo;در مدتی که من در جبهه بودم، تحرک دشمن متوقف گردید. توپ&zwnj;خانه&zwnj;&zwnj;ی دشمن، که نواحی مقدم جبهه&zwnj;&zwnj;ی ما را می&zwnj;&zwnj;کوبید، خاموش شد. دشمن از تحرک افتاد و من نیز امروز بسیار به هیجان آمدم.&raquo;</strong></span></span></span></div></div></div></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">نگاهی به عملیات&rlm;&zwnj;های انجام&zwnj;شده توسط ارتش تحت فرماندهی بنی&zwnj;&zwnj;صدر به خوبی نادرستی اظهارات وی را نمایان می&zwnj;&zwnj;سازد. توضیح اینکه بنی&zwnj;&zwnj;صدر به عنوان جانشین فرمانده&zwnj;&zwnj;ی کل قوا با اتکا به ارتش یک رشته عملیات کلاسیک را برنامه&zwnj;&zwnj;ریزی کرد و به مورد اجرا گذاشت. در این راستا 3 عملیات به ترتیب در 23 مهر 1359 در محور دزفول (جسر نادری)، 15 دی 1359 در محور هویزه و در 20 دی 1359 در محور جاده&zwnj;&zwnj;ی ماهشهر&zwnj;&zwnj;ـ&zwnj;&zwnj;آبادان انجام گرفت که همگی ناموفق بودند.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">اما این پایان ماجرا نبود، بلکه تلاش بنی&zwnj;&zwnj;صدر برای حذف رقبا، کشور را در آستانه&zwnj;&zwnj;ی یک بحران داخلی قرار داد. در حالی که قسمت&zwnj;&rlm;های مهمی از 5 استان کشور تحت اشغال دشمن بود، وی با سازمان مجاهدین خلق دست به ائتلاف علیه نیروهای انقلاب زد و غائله&zwnj;ی 14 اسفند 1359 را به وجود آورد. البته بعد از این واقعه اوضاع بدتر نیز شد؛ سازمان مجاهدین خلق به عنوان یار و همراه رئیس&zwnj;&zwnj;جمهور وارد فاز مسلحانه &zwnj;شد و کشور را تا سر حد جنگ داخلی پیش برد.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">غائله&zwnj;ی 14 اسفند 1359 واقعه&zwnj;&rlm;ای مهم و نقطه&zwnj;&zwnj;ی عطف تحولات کشور در این دوره به شمار می&zwnj;&rlm;رود؛ رخدادی که بنی&rlm;&zwnj;صدر آن را به عنوان نقطه&zwnj;&zwnj;ی شروع حرکت خویش می&zwnj;&rlm;پنداشت در واقع یکی از آخرین نقاط تحرکات وی در عرصه&zwnj;&zwnj;ی سیاست کشور بود. پس از این واقعه، امام خمینی (رحمت&zwnj; الله علیه)، که فرصت&zwnj;&rlm;های زیادی برای رئیس&zwnj;&zwnj;&zwnj;جمهور وقت ایجاد کرده بود تا در سیاست&rlm;&zwnj;ها و رفتارهای خود تجدید نظر نماید، تصمیم نهایی در مورد بنی&zwnj;&rlm;صدر را اتخاذ نمود. سید احمد خمینی در این باره می&zwnj;&rlm;گوید:</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&laquo;در جریان دانشگاه (14 اسفند) من مرتب اخبار را به امام می&zwnj;&zwnj;رساندم. برای ما خیلی روشن بود که تمام این کارت&zwnj;&zwnj;های کمیته و غیره دروغ است. البته بنی&zwnj;&rlm;صدر هم با این کارهایش گور خودش را کند. از همان زمان بود که امام تصمیم گرفتند که دیگر کار را تمام کنند، حتی یک بار صریح به من گفتند دیگر کار او تمام شده و دیگر ایشان امیدوار نیست.&raquo;<span dir="ltr">[9]</span></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">بدین &zwnj;ترتیب از فروردین 1360 سپاه پاسداران طرح&zwnj;&rlm;ریزی عملیات شکست حصر آبادان را به صورت جدی آغاز کرد. در اردیبهشت همان سال تصویب عملیات در جلسه&zwnj;&rlm;ای با شرکت محسن رضایی، سید یحیی صفوی، حسن باقری، غلامعلی رشید و علی صیاد شیرازی به شکل جدی&zwnj;&rlm;تری ادامه یافت. پس از دیدار صیاد شیرازی با آیت&zwnj;&zwnj;&rlm;الله خامنه&rlm;&zwnj;ای، نماینده&zwnj;ی امام در شورای عالی دفاع، قرار شد این عملیات به صورت مشترک توسط ارتش و سپاه پاسداران انجام شود.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">در این میان، صفوی، رشید و باقری نخستین طرح منسجم پیشنهادی عملیات را در اوایل خرداد 1360 تهیه و ارائه&zwnj; کردند. در ادامه و پس از هماهنگی با لشکر 77 خراسان ارتش، که مسئولیت این منطقه را بر عهده داشت، سرانجام زمینه&zwnj;&rlm;ها&zwnj;ی انجام عملیات مهیا شد. در اواخر خرداد 1360 نیز، در جلسه&zwnj;&zwnj;ی مشترک فرماندهان نظامی در دفتر فرماندهی لشکر 92 زرهی اهواز، فرماده&zwnj;&zwnj;&zwnj;ی نیروی زمینی ارتش، بر مبنای طرح جدید سپاه، بر شکستن حصر آبادان تأکید داشت؛ در حالی که جانشین ستاد مشترک ارتش بر حمله به بستان به عنوان قدم نخست پافشاری می&zwnj;&rlm;کرد.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">بدین ترتیب توافق لازم به دست نیامد، اما سپاه همچنان به تلاش خود ادامه داد تا اینکه 10 روز پس از این جلسه، فرمانده&zwnj;&zwnj;&zwnj;ی سپاه خوزستان طرحی را ارائه داد که بر عملیات آفندی قاطع در منطقه&zwnj;&zwnj;ی ماهشهر آبادان تأکید داشت، اما به سبب مشکلاتی، این طرح تا چند ماه بعد نیز مسکوت ماند.<span dir="ltr">[10]</span> </span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">پس از عزل بنی&zwnj;&zwnj;&zwnj;صدر، عملیاتی با عنوان عملیات ولایت فقیه، که از مدت&zwnj;&zwnj;ها پیش طراحی شده بود، با رمز &laquo;فرمانده&zwnj;&zwnj;&zwnj;ی کل قوا، خمینی&zwnj; روح خدا&raquo; در 23 خرداد 1360 در جبهه&zwnj;&zwnj;&zwnj;ی آبادان و از محور دارخوین به اجرا درآمد.<span dir="ltr">[11]</span>اگر&zwnj;چه این عملیات با موفقیت انجام شد، اما مقصود واقعی حاصل نشد و آبادان همچنان در محاصره قرار داشت.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">متعاقب این وقایع و پس از تشکیل جلسه&zwnj;&zwnj;ی شورای عالی دفاع در حضور امام (رحمت الله علیه) در تاریخ 24 مرداد 1360، امام دوباره تأخیر انجام عملیات شکست حصر آبادان را مورد سؤال قرار دادند و فرمودند:</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&laquo;چرا حمله نمی&zwnj;&zwnj;کنید؟ بنی&zwnj;&rlm;صدر هم همیشه امروز و فردا می&zwnj;&zwnj;کرد و می&zwnj;&zwnj;گفت یک ماه دیگر طرح داریم... اگر نمی&zwnj;&zwnj;خواهید بجنگید، بگویید تکلیف خودمان را بدانیم.&raquo;<span dir="ltr">[12]</span></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">در این جلسه امام در واقع با توجه به اوضاع سیاسی داخلی کشور، بر اجرای عملیات و کسب پیروزی تأکید داشتند. لذا فرماندهان ارتش را مورد خطاب قرار دادند و از سپاه نیز گلایه کردند. پس از جلسه&zwnj;&zwnj;ی مذکور، فرماندهان و تصمیم&zwnj;&rlm;گیران سیاسی&zwnj;&zwnj;ـ&zwnj;&zwnj;نظامی کشور، با تلاش بیشتر، مقدمات انجام عملیات برای رهایی آبادان از محاصره را فراهم کردند. بدین &zwnj;ترتیب، پس از ایجاد هماهنگی&zwnj;&rlm;های لازم بین ارتش و سپاه پاسداران، شناسایی منطقه، طرح&zwnj;&rlm;ریزی عملیات سازمان&zwnj;&zwnj;دهی نیروها و آماده&zwnj;&zwnj;سازی منطقه، در 5 مهرماه 1360 عملیات ثامن&zwnj;&zwnj;الائمه انجام شد و آبادان از محاصره خارج گردید.</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">پیروزی ایران در عملیات ثامن&zwnj;&zwnj;الائمه، که بر&zwnj;جسته&zwnj;&zwnj;ترین تحول نظامی در آغاز سال دوم جنگ بود، زمینه&zwnj;&zwnj;ی تحول در استراتژی جنگ با هدف آزاد&zwnj;سازی مناطق اشغالی را فراهم آورد؛ به گونه&rlm;&zwnj;ای که پس از آن 3 عملیات مهم دیگر (طریق&zwnj;&zwnj;القدس، فتح&zwnj;&zwnj;المبین و بیت&zwnj;&zwnj;المقدس) انجام گرفت و دشمن از کشور بیرون رانده شد. (*)</span></div><div><span style="font-size: 12px"><br clear="all" /></span><div id="edn1"><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><strong>&nbsp;پی&zwnj;نوشت&zwnj;ها:</strong></span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[1]</span>سید یحیی صفوی و حسین اردستانی، عملیات ثامن&zwnj;&zwnj;الائمه، مبدأ تحول در استراتژی نظامی ایران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، تهران، چاپ دوم، 1388، صص 250 تا 258.</span></div></div><div id="edn2"><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[2]</span>دفتر حقوقی وزارت امور خارجه&zwnj;&zwnj;ی جمهوری اسلامی ایران، تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران، 1361، جلد اول، ص 102</span></div></div><div id="edn3"><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[3]</span>صحیفه&zwnj;&zwnj;ی امام، ج 13، ص 334.</span></div></div><div id="edn4"><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[4]</span>مهدی انصاری و حسین یکتا، روزشمار جنگ ایران و عراق، کتاب چهارم، هجوم سراسری، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، تهران، 1375، ص 551.</span></div></div><div id="edn5"><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[5]</span>خبرگزاری پارس، نشریه&zwnj;&zwnj;ی گزارش&zwnj;&zwnj;های ویژه، ش 22، مهر 1359، ص 24.</span></div></div><div id="edn6"><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[6]</span>روزنامه&zwnj;&zwnj;ی انقلاب اسلامی، 23 مهر 1359.</span></div></div><div id="edn7"><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[7]</span>علی&zwnj;&zwnj;رضا لطف&zwnj;&zwnj;الله&zwnj;&zwnj;زادگان، روزشمار جنگ ایران و عراق، کتاب یازدهم، هویزه آخرین گام&zwnj;&zwnj;های اشغال&zwnj;گر، 5 آبان تا 27 دی 1359، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، چاپ چهارم، تهران، 1390، صص 420 و 421. </span></div></div><div id="edn8"><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[8]</span>روزنامه&zwnj;&zwnj;ی انقلاب اسلامی، 4 آذر 1359.</span></div></div><div id="edn9"><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[9]</span>انتشارات پیام آزادی، سرگذشت&zwnj;&rlm;های ویژه از زندگی امام خمینی (ره)، ج دوم، تهران، فروردین 1362، صص 5 و 6</span></div></div><div id="edn10"><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[10]</span>محمد درودیان، تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق، جلد دوم: جنگ بازیابی ثبات، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، تهران، چاپ چهارم، 1387، صص 154 و 155.</span></div></div><div id="edn11"><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[11]</span>محمد درودیان، سیری در جنگ ایران و عراق (1): خونین&zwnj;&zwnj;&zwnj;شهر تا خرمشهر، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، تهران، چاپ دهم، 1388، ص 71.</span></div></div><div id="edn12"><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px"><span dir="ltr">[12]</span>سند شماره&zwnj;&zwnj;ی 302/1/1/2502 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه (یادادشت&zwnj;&zwnj;های روزانه&zwnj;&zwnj;ی حسن باقری، 17 مرداد 1360) نقل از درودیان، جنگ بازیابی ثبات، همان، ص 155.</span></div></div></div><div dir="rtl"><span style="font-size: 12px">&nbsp;</span></div><div dir="rtl"><strong><span style="font-size: 12px">* محمد نصر؛ پژوهشگر دفاع مقدس/ انتهای متن|</span></strong></div></div>