7004 تحلیلی واقع‌گرایانه از رفتار یارانه‌ای مردم؛ یازده دلیل اصرار مردم برای گرفتن یارانه‌ی نقدی کمپین "نه" به انصراف از یارانه ها با شکست مواجه شد این در حالی است که قبل از آن علما و روحانیون به همراهی هنرمندان و ورزشکاران مردم را به انصراف از یارانه نقدی تشویق کردند اما دلایل عدم انصراف مردم چه بود؟چرا با وجود سرمایه اجتماعی عظیمی که روحانی در اختیار داشت این اتفاق افتاد؟ در مقاله زیر به بررسی دلایل آن می پردازیم. <div dir="rtl"><b>گروه اقتصادی برهان/زینب ابوالحسنی:</b>مرحله&zwnj;ی دوم هدفمند کردن یارانه&zwnj;ها با درخواست از مردم برای انصراف از یارانه&zwnj;ی نقدی آغاز شد. در این مرحله، دولت از ابزارهای مختلفی از جمله تبلیغات مستمر در صداو&zwnj;سیما (زیرنویس، مصاحبه و حتی تبلیغ انصراف توسط بازیگران سریال&zwnj;های نوروزی)، یاری گرفتن از هنرمندان و ورزشکاران، راه&zwnj;اندازی کمپینی توسط حامیان دولت با عنوان &laquo;نه، به یارانه&zwnj;ی نقدی&raquo; مردم را تشویق کردند تا از یارانه انصراف دهند؛ البته از ابزار تهدید هم استفاده شد و یارانه&zwnj;بگیرانی که به دروغ خود را مستحق دریافت یارانه بدانند و درآمدها و دارایی&zwnj;های خود را کمتر گزارش کنند نیز تهدید به جریمه&zwnj;ی نقدی و محرومیت از اعتبارات بانکی نمودند. دولت از ابزارهای دیگری همچون تحریک روحیه&zwnj;ی مذهبی مردم هم استفاده نمود و با انتشار نظر مراجع در مورد جایز نبودن دریافت یارانه&zwnj;ی نقدی توسط کسانی که نیاز مالی ندارند، در پی حذف درخواست دریافت یارانه&zwnj;ی طبقه&zwnj;ی مذهبی جامعه برآمد؛ البته گاهی اوقات هم تبلیغات به سمت تحقیر رفت و کسانی که درخواست دریافت یارانه دارند، مورد تحقیر قرار گرفتند.</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">در ابتدا، رسانه&zwnj;ها و روزنامه&zwnj;های حامی دولت انصراف از یارانه را نشانه&zwnj;ی اعتماد مردم به دولت تدبیر و امید دانستند و آن را نشانه&zwnj;ی محبوبیت و جایگاه اجتماعی دولت در میان مردم بیان نمودند؛ حتی آقای نوبخت، سخن&zwnj;گوی دولت، در یک برنامه&zwnj;ی تلویزیونی، از انصراف میلیون&zwnj;ها نفر خبر داد. اما رفته&zwnj;رفته با نزدیک شدن به پایان فروردین و اطلاع از ثبت&zwnj;نام حدود 90درصدی مردم، لحن روزنامه&zwnj;های حامی دولت تغییر نمود و انصراف مردم از یارانه بی&zwnj;ارتباط به اعتماد مردم به دولت خوانده شد. در این تحلیل، به دنبال بررسی علل عدم استقبال اکثریت مردم از دریافت یارانه هستیم و به&zwnj;طور کلی، دلایل ثبت&zwnj;نام حدود 90درصدی مردم را می&zwnj;توان به دو دسته عوامل اصلی و فرعی تقسیم نمود:</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><div class="inbodySotitr"><div class="sotText"><div dir="rtl" align="center"><span style="color: #ff6600"><b>مردمی که برای خوشنودی امام از جان خود گذشتند، امروز از 45 هزار تومان نگذشتند؛ دلیل آن واضح است، مردم زندگی و صداقت دولتمردان آن روز را می&zwnj;دیدند و اکنون زندگی مسئولان دولتی را مشاهده می&zwnj;کنند که خانه&zwnj;های اشرافی،&zwnj; اتومبیل&zwnj;های گران&zwnj;قیمت، مهمانی&zwnj;های مجلل و اسراف آمیزشان از چشم مردم مخفی نیست.</b></span></div></div></div></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><b>عوامل اصلی</b></div><div dir="rtl"><b>&nbsp;</b></div><div dir="rtl"><b><span>1-<span>&nbsp;&nbsp;</span></span></b><b>عدم اعتماد به دولت به دلیل اشرافیت&zwnj;گرایی و تجمل&zwnj;گرایی مسئولان</b></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">نباید عوامل اصلی عدم انصراف مردم از یارانه به دلیل تحلیل&zwnj;های سطحی مورد اغفال قرار گیرد. دلیل اصلی پس زدن دست یاری دولت، که به سوی مردم دراز شده بود، تخریب اعتماد مردم به دولتمردان است. مردمی که در زمان جنگ از طلا و اموال شخصی و فرزندان خود برای کمک به جبهه&zwnj;ها می&zwnj;گذشتند، مردمی که برای خوشنودی امام از جان خود گذشتند، امروز از 45 هزار تومان نگذشتند؛ دلیل آن واضح است، مردم زندگی و صداقت دولتمردان آن روز را می&zwnj;دیدند و اکنون زندگی مسئولان دولتی را مشاهده می&zwnj;کنند که خانه&zwnj;های اشرافی،&zwnj; اتومبیل&zwnj;های گران&zwnj;قیمت، مهمانی&zwnj;های مجلل و اسراف آمیزشان از چشم مردم مخفی نیست.</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><b>برای نمونه، وقتی این خبر در فضای رسانه&zwnj;ای کشور منتشر شد که همسر رئیس&zwnj;جمهور به&zwnj;شیوه&zwnj;ای نامناسب در کاخ سعدآباد مهمانی زنانه با چندین نوع غذا و دسر،&zwnj; موسیقی و رقص و آواز و شو لباس&zwnj;های گران&zwnj;قیمت برگزار می&zwnj;کند و در پایان نیز به رسم تشکر از میهمانان به هر نفر 5 سکه بهار آزادی می دهد؛ مردم با خود می&zwnj;گویند اگر قرار است یارانه&zwnj;ی ما صرف این مهمانی&zwnj;ها و ریخت&zwnj;و&zwnj;پاش&zwnj;ها شود، انصراف نمی&zwnj;دهیم.</b></div><div dir="rtl"><b>&nbsp;</b></div><div dir="rtl"><b><span>2-<span>&nbsp;</span></span></b><b>دریافت یارانه در چند سال گذشته توسط وزرا و دولتمردان که ثروت&zwnj;های میلیاردی داشتند </b></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">خیلی واضح است که وقتی وزرای آقایان روحانی و خاتمی با دریافت حقوق&zwnj;های بالا و ثروت&zwnj;های میلیاردی تاکنون یارانه می&zwnj;گرفته&zwnj;اند و خود را مستحق دریافت آن می&zwnj;دانسته&zwnj;اند، مردم عادی خود را مستحق&zwnj;تر به گرفتن یارانه می&zwnj;دانند. اگر کمک به تولید ملی و ترجیح منافع ملی چیز خوبی است، چرا تاکنون خوب نبوده است؟ اینجاست که دولت مصداق همان ضرب&zwnj;المثل می&zwnj;شود که می&zwnj;گوید: مرگ خوب است، ولی برای همسایه.</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><b><span>3-&nbsp;</span></b><b>رانت&zwnj;خواری و فساد اقتصادی</b></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">رانت&zwnj;خواری و فساد اقتصادی ریشه&zwnj;ی اعتماد مردم را می&zwnj;خشکاند.</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><b><span>4-<span>&nbsp;</span></span></b><b>افزایش روحیه&zwnj;ی سودمحوری و ترجیح نفع فردی به نفع جمعی </b></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">سیاست&zwnj;های اقتصاد سرمایه&zwnj;داری که از زمان ریاست&zwnj;جمهوری آقای هاشمی در ایران اجرا شده است و دولت&zwnj;های مختلف با شدت و ضعف&zwnj;های مختلف به آن پایبند بوده&zwnj;اند و دولتمردان امروز نیز به شدت به آن پایبند هستند، روحیه&zwnj;ی ترجیح نفع شخصی به نفع جمعی را در مردم ایجاد می&zwnj;کند. پیداست که با سیاست&zwnj;های لیبرالی در حوزه&zwnj;های مختلف از جمله اقتصاد و فرهنگ، چنین روحیه&zwnj;ای در بین مردم رواج می&zwnj;یابد و دیگر نمی&zwnj;توان از مردم انتظار ترجیح منافع جمعی بر منافع فردی را داشت.</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><b><span>5-<span>&nbsp;</span></span></b><b>نهادینه شدن روحیه&zwnj;ی تجمل&zwnj;گرایی بین مردم</b></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">در حال حاضر، ساده&zwnj;زیستی و قناعت در فرهنگ ما رنگ باخته است؛ پیداست که وقتی تجمل&zwnj;گرایی و اسراف در بین مردم رواج یابد، دیگر نمی&zwnj;توان انتظار قناعت در شرایط سختی را داشت.</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><b><span>6-<span>&nbsp;</span></span></b><b>نگرانی از افزایش دوباره&zwnj;ی قیمت بنزین و گرانی&zwnj;های متعاقب آن</b></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">تجربه&zwnj;ی تورم و تلاطم&zwnj;های بازار ارز در سال&zwnj;های گذشته، نشان می&zwnj;دهد که با افزایش قیمت بنزین هرج&zwnj;و&zwnj;مرج و تلاطم در بازارهای مختلف ایجاد می&zwnj;شود و عوامل قیمت&zwnj;گذار در اقتصاد، هزینه&zwnj;های زیادی را به مردم تحمیل می&zwnj;نمایند. نگرانی از این مسئله موجب می&zwnj;شود که مردم از یارانه صرف&zwnj;نظر نکنند و یارانه را مابه&zwnj;التفاوت افزایش قیمت حامل&zwnj;های انرژی برای جبران کاهش رفاه خود بدانند. زیرا با افزایش دوباره&zwnj;ی قیمت حامل&zwnj;های انرژی، تورم تحمیل&zwnj;شده به مردم در مقابل یارانه&zwnj;ی دریافتی&zwnj;شان بسیار ناچیز خواهد بود.</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><b>دلایل فرعی</b></div><div dir="rtl"><b>&nbsp;</b></div><div dir="rtl"><b><span>7-&nbsp;</span></b><b>افزایش قیمت گاز، آب و برق در سال گذشته</b></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">دولت پیش از درخواست انصراف مردم از یارانه&zwnj;ها قبوض گاز، &zwnj;آب و برق را افزایش داد، این باعث شد که مردم یارانه را حداقل برای پرداخت قبوض خود ضروری بدانند.</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><b><span>8-&nbsp;</span></b><b>عدم اعتماد به خرج شدن درآمدها برای بهبود تولید و بهداشت</b></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">وزیر صنعت،&zwnj; معدن و تجارت چند روز گذشته از احتمال عدم تعلق یارانه به تولید خبر داد، این سخنان متناقض توسط دولت، که از یک&zwnj;سو یارانه&zwnj;ی انصرافی مردم را صرف بهبود تولید می&zwnj;داند و از سوی دیگر به طریقی آن را انکار می&zwnj;کنند، مردم را بی&zwnj;اعتماد به بهبود اوضاع می&zwnj;سازد.</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">به&zwnj;عنوان نمونه&zwnj;ای دیگر، مردم هر ماه مبالغ زیادی به&zwnj;عنوان حق بیمه پرداخت می&zwnj;کنند، ولی هزینه&zwnj;های درمان را باید از جیب بپردازند؛ این در حالی است که مدیران سازمان تأمین اجتماعی حقوق و پاداش&zwnj;های میلیاردی دریافت می&zwnj;دارند و از دید مردم تضمینی برای خرج شدن یارانه&zwnj;ها در این زمینه و بهبود وضعیت موجود وجود ندارد.</div><div dir="rtl"><b>&nbsp;</b></div><div dir="rtl"><b><span>9-<span>&nbsp;</span></span></b><b>گرانی&zwnj;های ماه&zwnj;های اخیر در قیمت ارز و مواد غذایی</b> و کاهش مصنوعی سطح عمومی قیمت&zwnj;ها</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">در ماهای اخیر افزایش نرخ ارز و قیمت سایر کالاها و خدمات، نگرانی از عدم وجود برنامه از جانب دولت برای کنترل قیمت&zwnj;ها را افزایش داد.</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><b><span>10-</span></b><b>لحن تهدیدآمیز دولتمردان و گاه تحقیر مردم</b></div><div dir="rtl"><b>&nbsp;</b></div><div dir="rtl"><b><span>11-</span></b><b>عدم انصراف نیازمندان واقعی</b></div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl">برخی از مردم هم واقعاً در تأمین هزینه&zwnj;های زندگی با مشکل مواجه هستند و همین یارانه&zwnj;ی اندک نیز در زندگی&zwnj;شان مؤثر است، لذا نمی&zwnj;توان انتظار داشت که از یارانه&zwnj;شان صرف&zwnj;نظر کنند.</div><div dir="rtl">&nbsp;</div><div dir="rtl"><span dir="ltr">*</span>زینب ابوالحسنی؛ دانشجوی دکتری اقتصاد/ انتهای متن/</div>